Bambu

Bambu (Bambusoidaea), buğdaygiler (Poaceae) familyasından 1200 adet bitki türünü kapsayan büyük bir aile. Bambu adı, Hindistan’ın

eyaletinin resmi dili olan Kannada dilindeki karşılığıyla bütün dünya dillerine yerleşmiş.

Asya, Afrika ve Amerika kıtalarında doğal olarak yetişen ve kışın yaprak dökmeyen bambunun hem ağaç formunda hem de çalı formunda olan türleri var. Bu türler 3 gruba ayrılıyor. Otsu çalı görünümündeki bambular “Olyreae”, tropik iklimlerde bulunan ağaç formundakiler “Bambuseae” ve ılıman iklimlerde bulunan ağaç formundakiler ise “Arundinariaea” adı altında toplanıyor. En büyük bambu türleri 80 cm. kalınlığa ve yaklaşık 40 metre uzunluğa erişebiliyor.Bambu türleri bitki dünyasının en hızlı büyüyen bitkileri olarak tanınıyor, hatta bazı türler 1 günde 91 cm’e kadar uzayabiliyor.

Bambuların en ilginç özellikleri çiçeklenme dönemleri, öyle ki sadece 65 ile 130 yılda bir çiçeklenen türleri var. “Phyllostachys bambusoides” türü 130 yılda bir defa çiçekleniyor ve sonra da ölüyor. Yani bambular tıpkı daha önce size anlattığım yüzyıl bitkisi (Agave Americana) gibi ölmeden önce çiçek açan bitkilerden. Yine ilginçtir ki aynı bambu türünün türdeşleri dünyanın neresinde ve hangi ikliminde olursa olsun aynı anda çiçek açıyorlar. Bu bir tür biyolojik saat mi yoksa bitkiler aralarında bir şekilde haberleşebiliyorlar mı bilinmiyor, çeşitli tezler ileri sürülse de bu konu bilim dünyası için hala gizemini koruyor.

Bambular çiçeklendikten hemen sonra ise yüksek miktarda tohum oluşturuyor ve bulundukları bölgedeki sıçan nüfusu da buna bağlı olarak artıyor. Tabi eskiden sayısı hızla artan sıçanlar tahıl ambarlarına zarar vererek bölgede açlığa ve sefalete neden oluyorlarmış. Bu nedenle bambuların çiçeklenmesi bazı kültürlerde “felaket habercisi” olarak kabul ediliyor. Bu arada tohum oluşturmayan, sporla çoğalan bambu türleri de var.

Bambu sadece sıçanlar için değil, yapraklarıyla beslenen pandaların, lemurların, çeşitli maymun türleri ve hatta filler için de besin kaynağı. Bambu filizleri ve tohumları, insanlar tarafından da sebze yemeği ya da turşu (Japonlar bambu turşusuna “achia” diyormuş) olarak tüketilebiliyor. Bambu filizlerinin insanlar tarafından yenebilmesi için içerdiği “taksifilin” denilen bir tür zehrin arındırılması gerekiyor. Bambunun “Bambusa”, “Dendrocalamus” ve “Phyllostachys” cinsleri yenebiliyor. Bambunun saç, kemik ve tırnaklar için faydalı olduğu söyleniyor. Ayrıca depresyona iyi geldiği iddiası da var. Tarihte bambu Çinliler tarafından enfeksiyon ilacı olarak kullanılmış. Hintiler ise kısırlık, iktidarsızlık ve adet sancıları gibi cinsel hastalıklar için bambuyu ilaç olarak kullanmışlar.

Bambu pek çok işe yarayan kıymetli bir bitki. Bambunun hafif ama dayanıklı olan odunlarından neler yapılmıyor ki? Ev, mobilya, çeşitli ev eşyaları, tekne, köprü, su borusu, müzik aleti vs. yani aklınıza ne gelirse...

Odunu daha dayanıklı hale gelebilmesi için pek çok işlemden geçiriliyor. Deprem ve fırtınaya dayanıklı olarak tamamen bambudan yapılmış evler olduğunu biliyor muydunuz?...

Özellikle “Phyllostachys” türünün odunu diğerlerine göre ekonomik açıdan daha değerli. Bambu liflerinden anti bakteriyel kumaş üretilebildiğini ben de geçen yıl yastık ve kışlık yorgan satın alırken öğrenmiştim. Bu arada hazır ev dekorasyonundan söz açılmışken hepimizin yanlış bildiği bir şeyi de yeri gelmişken hemen düzelteyim. Dekoratif amaçlı olarak uzun cam vazolarda bambu adıyla satılan “Draceana sanderiana” aslında bir bambu değil(!). Kendisi zambakgiller (Liliaceae) familyasından farklı bir bitkiymiş...

Bambudan ayrıca kağıt ve cila da üretiliyor. Vietnam Savaşı’nda Viet kong’lar Amerikan askerlerinin kabusu haline gelen bambudan silahlar (bubi tuzakları) bile yapmışlar. Ayrıca Vietnam kültüründe bambu kutsal kabul ediliyor ve ölümle birlikte yeniden doğuşu simgeliyor. Bambunun farklı kültürlerdeki anlamları ise şöyle: Bambu Çin’de uzun ömrü, Hindistan’da dostluğu, Filipinler’de şansı, Japonya’da ise dürüst ve temizliği simgeliyor. Japonlar ayrıca yılbaşında giriş kapılarına birbirine bağlı bambu dalları yerleştirerek iyi şansı evlerine davet ettiklerine inanıyorlar. Uzak Doğu’da tapınakların etrafında genellikle bir bambu ormanının yer alması, bambuların tapınakları kötülüklerden koruduklarına inanıldığı içinmiş meğer. Çinliler ise üç bitkiye “Kışın Dostları” adını vermişler, bunlar soğuğa dayanıklı olan çam, bambu ve erik ağacıdır. Bambunun -20 ℃’ye kadar dayanan “Fargesie” ve “Phyllostachys” türleri bahçecilikte süs amaçlı ve yaygın olarak kullanılıyor.

Gelelim bambu ile ilgili yaradılış efsanelerine: Filipinler’deki bir yaradılış efsanesine göre dünyadaki ilk erkek ve kadın, gökyüzü ve okyanusun savaşının sonunda ortaya çıkan bir adada yetişen bir bambu ağacının ortadan ikiye yarılan bir dalından yeryüzüne çıkmıştır. Buna benzer bir yaradılış öyküsü de Malezya’da bulunuyor. Bir bambu ağacının altında güzel bir kadının hayallerini kuran bir adam düşlerinden uyanıp ağacın gövdesini kırar ve içinde tıpkı düşlerindeki gibi bir kadınla karşılaşır. Hawaii’liler ise yaratıcı tanrıları Kane’nin yeryüzündeki görüntüsünün bir “ohe” yani bambu olduğuna inanmışlar.

Bambu - Bambusoidea

Çok Yıllık

Boy : 10-12 m

Toprak Ph : 6.6-7.5

Sulama İhtiyacı: Normal sulama

Konum: Güneşli - Yarı gölgeli

Çiçeklenme: Ortalama 100 yilda bir

Üretim Yöntemi: Kök ayırma