Bamya

Bamya (Abelmoschus esculentus), ebegümecigiller (Malvaceae) familyasından genellikle tek yıllık olan, tohum keseleri sebze olarak tüketilebilen bir bitki. Bamya bitkisi, ortası kırmızı ya da mor olan sarımsı beyaz güzel çiçeklerinden ve loblu yapraklarından da anlaşılabileceği üzere, pamuk (Gossypium hirsutum), kakao (Theobroma cacao) ve daha önce anlatmış olduğumuz Japon gülü (Hibiscus rosa-sinensis) ile yakın akraba.

Anavatanının Afrika ya da Güney Asya olduğunu söyleyenler var. Afrika’da olduğunu savunanlar Afrika’daki bamya türlerinin çokluğunu, Güney Asya olduğunu savunanlar ise buradaki bamyanın atası olan bitkilerin bolca bulunmasını kanıt olarak ileri sürüyor. 12. ve 13. yüzyıllardan Kuzey Afrika ve Arap yarımadasında “bamya” adıyla tanınan sebze daha sonra buradan Akdeniz ve Avrupa ülkelerine yayılmış. 17. yüzyılda ise Afrikalı köleler ile birlikte tohum olarak Amerika kıtasına getirilmiş. Ona Yeni Dünya’da genellikle “okra”, “okro” veya “gumbo” deniyor. İngilizler ona ince uzun meyvalarından ötürü “ladies’ fingers” (hanımparmağı) demişler. Türkiye’de de Ege ve Marmara’da sofralık ya da konservelik olarak bolca yetiştiriliyor. Zaman içinde yetiştirildiği yöreye uyum sağlayan farklı bamya türleri (Amasya, Balıkesir, Bornova ve Sultani) de ortaya çıkmış.

Bamya sıcağa ve kuraklığa dayanıklı bir sebze türü. Eğer bahçenizde yetiştirmek isterseniz bamyanın kuru tohumlarını bir gece önceden ıslatarak, bol güneş alabileceği bir konumda 1-2 cm derinliğe ekmeniz gerekiyor. Bamya killi ağır topraklarda da yetişebilen bir bitkidir, saksıda da yetiştirilebilir. Tohumları 6 ile 21 gün arasında çimlenir, düzenli sulandığı takdirde hızla gelişirler. Bamyalarınızı sağlıklı yetiştirebilmek için onları yaprak hastalıklarından ve nematodlardan koruyucu önlemler almanız gerekebilir. Bamyanızı soğuk rüzgarlardan ve dondan da korumanız gerekir. Bahçecilik konusunda uzman olanlar onları biberlerinizle bir arada yetiştirmenizi öneriyor. Bamyalarınızı en lezzetli halindeyken yani çiçeklerini oluşturduktan kısa süre sonra toplamalısınız.

Kırmızı ve yeşil olarak iki farklı türüne rastlayabilirsiniz fakat iki türün de lezzeti birbirine benzer ve kırmızı olan bamyalar da pişirildiklerinde yeşil olanlarla aynı rengi alırlar. Pişirildiğinde yapışkan, sıvı lif içeren bir madde salgılayan ve tohum keseleri tüylü olan bamyayı bazıları bu yüzden sevmiyor ama benim en sevdiğim sebzelerin başında gelir diyebilirim. Bu arada bamya pişirilirken daha az yapışkan madde salgılaması için limon suyu ile birlikte pişirilir. Bamyanın limon suyuyla birlikte oluşturduğu enfes tadın “afrodizyak etkili” olduğunu iddia edenler de varmış.

Bamya benim çok sevdiğim yemeğinin dışında kızartma ve turşu yapılarak ve hatta çiğ olarak salatalara konarak da tüketilebiliyor. Yüzde 90’ı sudan oluşan bamyanın, %7’si karbonhidrat, %2’si ise proteinden oluşuyor. C vitamini, potasyum ve faydalı lifler içeriyor. Mide ve bağırsak için son derece faydalı olan bamya aynı zamanda kabızlık giderici ve idrar söktürücü bir yiyecektir. Bahçenizden topladığınız bamyalarınızı konserve haline de getirebilirsiniz. Ayrıca çiçek bamyası denen minik bamyalar ipe dizilerek kurutulur ve kışın da pişirilerek tüketilebilir. Bamyanın çiçeklerini de hazırlayacağınız bitkisel çaylara koyabilirsiniz. Bu arada ben bamyanın yapraklarının da pişirilerek ya da çiğ olarak yenebileceğini bu yazıyı hazırlarken öğrendim.

Amerikan İç Savaşı’nda kahve bulamayan Amerikalılar, bamyanın tohumlarını kavurarak bunlardan bir tür kahve elde etmişler. Bamyanın tohumlarından elde edilen, sağlıklı ve lezzetli olduğu söylenen yeşilimsi sarı yağının 2009 yılında yapılan bir bilimsel araştırmaya göre biyodizel olarak kullanılabileceği de tespit edilmiş. Ayrıca bitkinin gövdesinin iç kısmındaki liflerden de çeşitli sanayilerde yararlanılmaktaymış. Yani özetle bamya her yerinden fayda sağlanabilen bir bitki, sebze bahçenizde de, sofranızda da mutlaka bulunması gerekiyor.

Bamya - Abelmoschus esculentus

Tek Yıllık

Boy : 1.2-1.8 m

Toprak Ph : 5.6-7.5

Sulama İhtiyacı : Düzenli Sulama

Konum : Güneş Alan Konum

Çiçeklenme : Bahar ortası-Güz sonu

Üretim Yöntemi : Tohum