Bezelye

Bezelye (Pisum sativum), baklagiller (Fabaceae) familyasından tek yıllık sürünücü ve tırmanıcı pek çok türü bulunan bir bitki. Anavatanı Anadolu toprakları ve Doğu Akdeniz olan bezelyenin atası sayılan “Pisum elativus” ülkemizde doğal olarak yetişmektedir. Arkeologlar bu coğrafyada bezelye tarımının yaklaşık 8 bin yıldır devam ettiğini tahmin ediyorlar. Bezelye’ye verilen isim, bezelyenin Yunanca’daki karşılığı olan “pison” sözcüğünün Latinceleştirilmiş hali. Hatta İngilizler de önce ona “pease” derlermiş, zaman içinde bu “pea”ye dönüşmüş. Hatta İngiltere’de bezelyenin eski adını taşıyan bir de köy var: Peasehall. Her yıl bu köyde bir de bezelye festivali kutlanıyor...

Bezelye deyip geçmeyelim, o modern genetik bilimine hizmet etmiş önemli bir bitkidir. 19. yüzyıl ortalarında Avusturyalı bir papaz olan Gregor Mendel yaklaşık 28.000 bezelye yetiştirerek ve bunları yakından inceleyerek genetik biliminin temel ilkeleri sayılan kalıtım yasalarını keşfederek Charles Darwin’in Evrim Teorisi’ni daha da sağlamlaştırmıştır. Peki Mendel neden fasulyeyi değil de bezelyeyi tercih etti?...

Çünkü bezelyeler hem zahmetsizce büyüyor hem de tozlaşmaları daha kolay kontrol edilebiliyordu...

Günümüzde bezelye bir başka bilimsel gelişmeye daha konu olmakta: biyoplastik. Biyoplastik geleceğin çevreci malzemelerinden biri haine gelebilir çünkü bu plastik türünü bezelye nişastası gibi bitkisel kaynaklardan ede etmek mümkün. Biyoplastikten imal edilen kullan-at mutfak malzemeleri, kutular, şişeler, paketleme köpükleri, torbalar ve saydam malzemeler plastik gibi söylendiğine göre insan sağlığına fosil yakıtlardan elde edilenler kadar zarar vermiyor fakat bilim insanları henüz biyoplastiklerin tamamının doğada yok olmasını sağlayabilmiş değiller. Belki gelecekte bu da mümkün olabilir. Bu belki de gelecek yüzyılın en önemli buluşu bile olabilir. Daha birkaç gün önce yabancı bilim sitesinde yayımlanan bir haberde, Büyük Okyanus’taki yaklaşık 11 km. derinliğe sahip olan Mariana Çukuru’nun bile(!) okyanusa atılan “atık” plastiklerle dolduğu, sadece bu çukurda yaşayan ender canlıların bedenlerinde bulunan zehirliliğin normal seviyeleri kat be kat aştığı yazıyordu. İnsanlık ne zaman bu gezegende kendinden başka canlıların da yaşama hakkı olduğunu kabul edecek gerçekten bilmiyorum ama ben herhalde o günleri göremeyeceğim...

Dönelim yine bezelyemize: Bezelye taneleri hem çiğ hem de pişmiş olarak tüketilebiliyor, bu tanelerden çorba ve püre yapılabiliyor, ayrıca filizleri salatalara konabiliyor. Protein ve birçok vitamin içeren bezelye oldukça besleyici bir yiyecektir. Hatta içerik açısından bu denli zengin olması nedeniyle kurutularak öğütülüp ekmek hamuruna karıştırıldığı da oluyormuş. Bitkinin yaprak ve filizlerinden de yemek yapılabilir ama tohum keseleri sindirimi güç olduğu için tüketilmez. Bu arada bezelye ve mercimeğe alerjisi olan insanların bulunduğunu da bu yazıyı hazırlarken öğrendim, gerçekten çok ilginç. Bezelye nişastasından yapılan yüz maskesinin akne gibi cilt sorunlarını engellediği de söyleniyor. Bezelyenin tohumlarından elde edilen yağın ise “hamileliği önlediği” belirlenmiş. Ayda bir defa bu yağı tüketen kadınların doğurganlığının yüzde 60 oranında azaldığı, benzer şekilde erkeklerdeki sperm üretimini de yarı yarıya azalttığı belirlenmiş (!)...

Yani küçücük bir tohum ama meğer ne marifetleri varmış değil mi?...

Drenajı iyi olan nemli toprakları seven bezelyenin pek çok kültür çeşidi var. Bezelye kendini tozlaştırabilen hermafrodit (çift cinsiyetli) bir bitki ve arılar tarafından tozlaştırılıyor. Tüm baklagiller gibi topraktaki azot miktarını artırdığından civarındaki diğer sebzeler içinde faydalı bir bitki türü. Bahçenizde turp, şalgam, salatalık, mısır ve havuç yetiştiriyorsanız bezelye bunlar için ideal bir eşlikçidir. Ayrıca bezelyelerinizi sarımsak, glayöl, rezene ve çileklerinize yakın bir konuma yerleştirirseniz daha sağlıklı büyüyerek daha bol ürün verebilirler. Bezelye çabuk büyüyen bir bitki olarak yaklaşık 2 ayda size lezzetli tanelerini sunmaya başlayabilir, bazı bölgelerde bu nedenle yılda iki defa ekilebiliyor. Dilerseniz siz de bezelyeyi bahçenizde fazla sıcak olmayan, yarı gölge bir konumda kolaylıkla yetiştirebilirsiniz.

Bezelye - Pisum sativum

Tek Yıllık

Boy : 60-120 cm

Toprak Ph : 5.6-7.5

Sulama İhtiyacı : Düzenli Sulama

Konum : Güneş Alan Konum

Çiçeklenme : Bahar ortası-Güz başı

Üretim Yöntemi : Tohum