Fittonya

Fittonya (Fittonia), ayıpençesigiller (Acanthaceae) familyasından Güney Amerika yağmur ormanlarına özgü, güzel yaprakları beyaz, pembe ve kırmızı renklerde damarlara sahip olan çok yıllık çiçekli bir bitki.

Fittonya özellikle Peru’da yetişiyor. Ortaokuldayken coğrafya dersinde tanıtmayı seçtiğim ülkeydi Peru, tabi o zamanlar ne fittonia’yı duymuşluğum, ne de görmüşlüğüm vardı. Muhtemelen aklım fikrim İnkaların gizemli medeniyetleri ve dağ başına kurdukları esrarengiz şehirleri Machu Picchu’da idi. Ve derken zaman su gibi akıp geçti, ben Peru’ya filan da gidemedim. Evet ben kendi ülkesi dışında dünyanın başka hiçbir yerini göremeyen o ender insanlardanım, “oraya da gününü birinde metrobüs, tünel ya da köprü yapılırsa ileride gideriz” (!) diye düşünürken Peru ayağıma geldi bitki dostları. Bugüne bugün güzeller güzeli iki fittonyam var, en yaygın yetiştirilen fittonya türü olan “Fittonia albivenis” melezleri olan bu iki güzel neredeyse evcil hayvan kadar ilgi bekleyen, yarın öbür gün kucağıma çıkmak istese şaşırmayacağım bitkiler. Çünkü ister inanın ister inanmayın ölü taklidi yapabilen, benim bildiğim tek bitki bunlar. Bir gün olsun sularını vermediğinizde “Bak öldüm işte! Beni öldürdün!” dercesine kendilerini bırakırlar, oysa ki öldüklerine inanamayacağınız kadar kısa bir süre geçmiştir. Su verdiğiniz anda kendilerine gelmeye başlarlar ve ertesi gün nasıl neşeli göründüklerine inanamazsınız bu numaracıların...

Fittonya sıcaklığın 10-15℃lerin altına düşmediği iklimlerde yayılıcı ve yer örtücü olarak kullanılsa da ılıman iklimlerde sadece iç mekan bitkisi olarak görülürler. Hatta son yıllarda terrarium’larda en sık kullanılan bitkilerden biridir. Fittonyanıza evinizde bol aydınlık ama direkt güneş ışığı almayacağı bir yer seçmelisiniz. Yüksek nem ihtiyacını unutmamalı ve her gün su verirken yapraklarına da dinlenmiş su püskürtmelisiniz. Çoğaltmak isterseniz bunu köklerini ayırarak ya da dal çelikleriyle yapmanız gerekiyor.

Fittonyanın ilginç bir özelliği de Amazon yerlisi şamanlar tarafından sanrılar gördüren(!) bir bitki olarak kullanılması. Bazı yerli kabileleri ise onu yaprağının suyunu gözlerine damlatarak migreni tedavi etmek için kullanılıyor. Haliyle en ilginç kullanım şekli şamanlarınki. Yeri gelmişken size benim de çok ilginç bulduğum Ayahuascha çayından bahsedeyim. Bu halusinojenik çaya karıştırılan bitkilerden sadece biri fitonya. Şamanların çayı hazırlarken asıl kullandıkları malzemeler “Banisteriopsis caapi” adı verilen bir sarmaşığın ve “Psychotria viridis” adındaki odunsu bitkinin yaprakları. Bu malzemelere fittonya gibi pek çok başka bitkileri de ekleyen şamanlar bu çayı uzun süre kaynatarak hazırlıyor. Çay içenler üzerinde güçlü etkilere sahip, çayı içenler genellikle midelerinde ne varsa çıkardıktan sonra oldukça ürkütücü hayaller görebiliyor. Bu nedenle sadece rehber şamanların gözetiminde kullanılması gereken ayahuascha’nın bu denli ilgi görmesinin nedeni çayın kişinin bilinç ve algı kapasitesini önemli ölçüde artırması, kişinin kendi potansiyelini ortaya çıkartarak hayata dair yepyeni bir bakış açısı kazandırması. Şamanlar bitkinin kusturucu etkisini ise “bedenin ve ruhun tamamen arınması” olarak nitelendiriyor. Birkaç günlük terapinin ardından önemli psikolojik sorunlarını çözdüğünü iddia eden ünlüler bile var. Fakat en ilginç olan, ayahuascha’yı içenlerin önemli bir kısmının Amazon ormanlarının ruhu olarak kabul edilen, belden aşağısı yılan olan bir tanrıçayı gördüklerini anlatması. Herkesin nasıl olup da aynı hayali gördüğü hala gizemini koruyor. İşte Amazonlarda ayahuascha turizminin bile yapılıyor olması (!) bu yüzdendir.

Bir söylentiye göre bazı bruholar (İspanyol kültüründe cadıya bruha, büyücüye bruho deniyor) başkalarının yaşam enerjilerini emmek için rehber şaman kılığına girerek ayahuascha meraklısı turistleri avlıyorlarmış. Yani benim yolum düşmez ama ola ki sizin yolunuz o taraflara düşerse her gördüğünüz sakallıyı rehber şaman sanmayınız. Size fittonyayı anlatırken Amazonlarda peşimize büyücüleri takmaya kadar vardırdım bu yazıyı da. Umarım ilgiyle okursunuz bitki dostları. Fittonyalarımın hepinize selamları var.

Fittonya - Fittonia

Çok Yıllık

Boy : 15-30 cm

Toprak Ph : 5.6-6.5

Sulama İhtiyacı : Düzenli Sulama

Konum : Hafif gölgeli

Üretim Yöntemi : Kök ayırma, dal çeliği