Kutup Lahanası

Kutup Lahanası (Pringlea antiscorbutica), turpgiller (Brassicaceae) familyasından çiçekli çok yıllık, kök ve yaprakları yenebilen bir bitki. Ona yabancılar Kerguelen lahanası diyorlar çünkü Güney Kutbu’na yakın mesafede bulunan Kerguelen adalarında keşfedilmiş. Bu keşif öyküsünden bahsetmeden önce bitkimizi biraz tanıyalım.

Kerguelen adalarının soğuk ve bol rüzgarlı iklimine adapte olan bu kutup tundrası bitkisinin anavatanının Güney Amerika olduğu sanılıyor. Şiddetli rüzgarlar ve böcek yaşamına elverişli olmayan sıcaklıklar (yıllık sıcak ortalaması 5 ℃ civarındadır) nedeniyle bitki kendi kendisini tozlaştırabilme yeteneğine sahiptir. Hatta bitki kendini koruma yöntemi olarak ancak 3. ya da 4. yılından itibaren çiçek açmaktadır. Potasyum ve C vitamini içeren yaprakları sayesinde kutup lahanası, C vitamini eksikliği nedeniyle ortaya çıkan bir denizci hastalığı olan “iskorbüt” hastalığına da çare olmuş, 17. ve 18. yüzyılda denizde taze meyve ve sebze bulamayan denizcilerin imdadına yetişmiştir. Ayrıca Kerguelen adalarında yiyecek stokları tükendiğinde başvurulan bir yiyecek kaynağıdır. Tadı çok iyi olmasa da kıtlıkla karşılaşanların bunu pek fazla dert etmediklerine eminim. Artık onu yememek için bir nedeniniz daha var: Kutup lahanası günümüzde adalardaki istilacı tavşanlar yüzünden tehlike altında olan türlerden biri...

Gelelim bitkinin keşif öyküsüne. Bitkinin adı olan “Pringlea”, İngiltere’nin en eski ve köklü bilim topluluğu olan Royal Society’nin başkanlığını yapmış İskoç doktor Sör John Pringle’dan geliyor. Aslında bitkiyi 18. yüzyıl sonlarında keşfeden John Pringle değil, Kaptan James Cook’un efsanevi gezilerine katılan genç doğa bilimci William Anderson’dır. Anderson, hiçbir botanik eğitimi olmaksızın sadece kendi merakı ve çabalarıyla katıldığı bu seyahatlerde muazzam bir bitki koleksiyonu toplamış, hatta bununla kalmayıp Pasifik adalarından konuşulan yerli dillerini bile öğrenmiş. Kutup lahanasını keşfettikten sonra ona kendisi gibi bir İskoç olan Sör John Pringle’ın adını vermeyi daha uygun bulan Anderson, 2 yıl sonra gemide yakalandığı tüberkülozdan dolayı hayatını kaybetmiş. Anderson belki keşfettiği bitkiye adını verememiş ama ölümünden sonra “Andersonia” bitki ailesine onun adı verilerek anısı yaşatılmaya çalışılmış. Kaptan James Cook dostunu kaybetmenin üzüntüsüyle kaptanın seyir defterine şu notu düşmüş: “O duyarlı bir genç adamdı, uyumlu bir dost, alanında yetenek sahibi biriydi... büyük saygı duyduğum merhumun anısını yaşatmak için bu adalara Andersons Adaları ismini verdim”...

Güzel düşünmüş kaptan Cook oysa ki o sırada bulunduğu takım adaların bir başka kaşif olan Rus asıllı Vitus Bering tarafından Aziz Lawrence Günü’nde keşfedilerek “St. Lawrence” adını aldığından habersizmiş (!)... Olsun, niyet önemli sevgili bitki severler...

Nitekim daha sonra Anderson’ın adı Pasifikte Britanya Kolumbiyası’ndaki bir burna da verilmiş... Öldükten sonra hatırlanmanın Anderson için çok da önemli olduğunu sanmıyorum, ama kuşkusuz hatırlanmayı en çok hak edenler her zaman Anderson gibi alçak gönüllü ve özverili davrananlar olmalı.

Kutup Lahanası- Pringlea antiscorbutica

Çok Yıllık

Boy : 15-60 cm

Sulama İhtiyacı : Düzenli Sulama

Konum : Güneşli ve az gölge

Üretim Yöntemi : Tohum