Lavanta

Lavanta (Lavandula angustifolia), Lamiaceae (ballıbabagiller) familyasından çiçekli aromatik bir çalı türü. Yabancılar ona “İngiliz lavantası” diyorlar ama anavatanı İngiltere değil Akdeniz, yani İtalya, İspanya ve tabi ki Fransa.

Bitkinin adı olan “lavandula”, Latince’de yıkamak anlamına gelen “lavare” fiilinden geliyor. Meğer antik Roma medeniyetinde banyolar lavanta ile dezenfekte edilir ve kokulandırılırmış. Bitkinin soyadı olan “angustifolia” ise dar yapraklı anlamına geliyor. Ona “Lavandula officinalis” de deniyor, “officinalis” taksonomide “tıbbi bitkiler”e verilen bir soyadı...

Saygın bahçecilik ödüllerine sahip çok sayıda melezi yetiştirilen lavantanın doğal olarak yetişen 30 kadar türü var. “Lavandula angustifolia” ile “Lavandula latifolia” melezi olan “Lavandula x intermedia”, İngiliz lavantasına göre daha geç çiçeklenen bir melezmiş örneğin. Anadolu’ya özgü doğal bir lavanta türü olan “Lavandula stoechas” ise bizde “karabaş otu” olarak biliniyor ve Anadolu’da ağrı kesici, yanık ve yara iyileştirici, balgam söktürücü olarak kullanılıyor...

Lavantanın mavimsi ya da pembemsi mor olan çiçekleri yaz ortasından güz ortasına kadar bitki üzerinde kalıyor ve bitki kışın yapraklarını dökmüyor. Lavantanın güzel kokulu çiçekleri insanları cezbettiği kadar arıları ve kelebekleri de kendisine çekiyor. Lavantanın yaprak ve çiçeklerinden çay, esans ve yağ elde ediliyor. Arıların sevdiği bir bitki olduğu için lavanta tarlalarında arıcılık faaliyetleri de yapılıyor. Kozmetik sanayinde en fazla tercih edilen hammadde olan lavanta losyondan sabuna dek pek çok ürünün yapımında kullanılıyor çünkü lavanta yağının cildi yumuşatıcı ve yatıştırıcı bir etkisi var. Lavanta kokusu ise teskin edici özelliğinden ötürü uyku problemlerine iyi geliyor. Fransız kralı Charles VI yastığının içine lavanta koydurtmadan uyuyamazmış. Memlekette ortalık savaş alanına dönmüşken bizimkilerin horul horul uyuduğuna bakmayın lakin devlet yönetmek kolay iş değil. Kraliçe 1. Elizabeth de stres atmak için mutlaka her gün masasında bir vazo taze kesilmiş lavanta bulundurulmasını istermiş. Mısır tarihinin en ünlü kadını Cleopatra’nın da en sevdiği parfüm lavanta esansıymış...

Lavantanın yağı ve kurutulmuş çiçekleri güvelere karşı da koruyucudur, dolaplarımızdaki giysileri delik deşik olmaktan korurlar. Arkeologlar Tutankhamon’un açılan mezarında da bolca lavanta bulmuşlar ve mumyalama işlemleri sırasında da lavanta kullanıldığını tespit etmişler. Arkeologların anlattığına göre açılan lahitte binlerce yıl sonra çok az da olsa hala lavanta kokusunun duyulabilmesi de oldukça ilginç. Öte yandan lavanta yağının kokusunu sadece güveler değil, fareler, akrepler, karasinek ve sivrisinekler de sevmiyor. Dolayısıyla muhtemelen cesedin zarar görmemesi için Mısırlılar lahitin içini lavantayla doldurmuş olabilirler...

Ortaçağ’da büyücüler lavantadan nazara ve kötü ruhlara karşı koruyucu tılsımlar hazırlarlarmış. Köylüler evlerine cadıların ve kötü ruhların girmemesi için kapı ve pencerelerine lavanta asarlarmış. 13. yüzyılda kitlesel ölümlere yol açan veba salgınında insanlar lavantadan yaptıkları bileziklerle hastalıktan korunduklarına inanmışlar...

Rönesans döneminde sanatçılar yağlı boya tablolarındaki renkleri daha canlı kılabilmek adına boyalarına lavanta yağı da karıştırırlarmış. Özellikle Flaman ressam Peter Paul Rubens tablolarını yaparken bolca lavanta yağı tüketmiş...

Lavanta tutuşması zor bir bitki olduğundan ormanları korumak amacıyla tampon bölgelere koruyucu bitki olarak ekilebiliyor. Lavanta aynı zamanda yaprak bitlerine karşı doğal mücadele yönteminiz olabilir. Yaprak bitlerinin zarar vermesinden korktuğunuz bitkilerin yanında lavanta yetiştirebilirsiniz. Bahçenizde ya da saksıda lavanta yetiştirmek isterseniz ona bol güneş alabileceği havadar bir yer bulmalısınız. Lavanta nemli toprakları sevmiyor, o nedenle az ama düzenli sulamanız gerekiyor. Lavantanın kurak ve alkali topraklarda daha gür yetiştiği söyleniyor. Ayrıca lavantanızı kök ve dal çelikleriyle çoğaltabilirsiniz...

Türkiye’deki lavanta üretiminin kalbi ise Isparta’nın Kuyucak köyünde atıyor. Ülkemizin lavanta esansı ihtiyacının büyük bölümünü karşılayan lavanta tarlalarını, lavantanın yanı sıra yöresel bitkileri de toplayıp satarak geçimini sağlayan doğa dostu bu güzel insanları Temmuz ayı ortasından itibaren ziyaret edebilirsiniz. Ben de henüz görmedim ama gidip görmeyi çok istiyorum. Bunu da bu vesileyle “kova listesi”ne ekleyelim

Lavanta

Pholox Lavandula Angustifolia

Çok Yıllık

Boy : 30-120 cm

Toprak Ph : 6.6-8.5

Sulama İhtiyacı : Az Sulama

Konum : Güneş Alan Konum

Çiçeklenme : Yaz ortası-Güz başı

Üretim Yöntemi : Kök ayırma,çelik