Akşam Sefası

Akşamsefası (Mirabilis jalapa), bahçelerde oldukça yaygın görülen çok yıllık bir süs bitkisidir. Çiçeklerini akşamüzeri açtığı ve gündüzleri de kapattığı için kendisine bu isim verilmiş. Yani “sabah sefası” olarak bilinen sarmaşık türünün tam tersi bir biyolojik saat işliyor bu bitkide. Yabancı literatürde ona “Peru’nun mucize çiçeği” ya da “Saat Dört Çiçeği” de denir (Çarkıfelek ile karıştırmayalım).

Tarihçesi: İspanyol istilasından çok önceleri, Aztekler bu bitkiyi mucizevi tıbbi bir bitki olarak kullanıyorlarmış. Fransızlar 16. yüzyılda bu güzel çiçeği Peru’nun tropik ormanlarından alıp Avrupa’ya taşımışlar.

Bilimsel Bir Mucize (Eksik Hakimiyet):
Hızlı büyüyen, 1 metreye kadar uzayabilen bu bitki, bazen kırçıllı ya da benekli de olabilen çiçekleriyle bahçeleri süsler. Hatta aynı bitki üzerinde farklı renklerde çiçekler de görebilirsiniz. İlginç bir bilgi olarak; akşamsefalarında kırmızı ve beyaz çiçeklerin çapraz tozlaşma sonucu kırmızı değil de pembe çiçekler oluşturması, Mendel’in meşhur Hakimiyet Yasası’nı (“Her canlı atalarından baskın olan bir tek özelliği devralır”) delmiştir. Bu duruma genetik biliminde “eksik hakimiyet” adı verilmiştir.

Bakımı ve Zararlıları:
Yaz ortasından sonbahar başlangıcına kadar çiçeklenmeyi sürdürürler. Dona (-5 dereceye kadar) ve killi topraklara dayanıklı olsalar da, en çok drenajı iyi olan nemli toprakları ve güneşli alanları severler. En yaygın zararlısı yaprak bitleridir ama yaprakların altına yumurtlayan uğur böcekleri varsa bu sorun doğal yoldan çözülür.

Üretim:
Tohumdan üretilmesi çok kolaydır. Tohumları adeta minyatür birer el bombasına benzer. Bir defa ektiğinizde dökülen tohumlarla bahçenizden bir daha eksik olmazlar. Saksıda yetiştirmeyi düşünüyorsanız, havuca benzeyen derin kök sistemini hesaba katarak biraz derince bir saksı seçmelisiniz.

İlginç Kullanım Alanları:
Bu bitkiler toksik ağır metallerle zehirlenmiş olan toprakları iyileştirmek için kullanılabiliyor, yani toprağı zehirden arındıran bir bitkidir. Çiçeklerinden kırmızı gıda boyası elde edilir. Kökü ve yaprakları çeşitli tıbbi amaçlarla (müshil, yara iyileştirici vb.) kullanılsa da, bitkinin tamamının zehirli olduğunu ve asla çiğ tüketilmemesi gerektiğini hatırlatalım.