Altın Çanak

Altın çanak (Forsythia), zeytingiller (Oleaceae) familyasından anavatanı uzak Doğu olan, erken ilkbaharda açık sarı renkli çiçekler açan, mızrak yapraklı ve gösterişli bir süs çalısı. İngilizler ona çiçeklerinden ötürü “golden bell” yani “altın çan” diyor, biz bu adın sonuna bir de “ak” eki getirip “altın çanak” demişiz (!).

“Forsythia” adı 18. yüzyılda yaşamış olan ünlü İskoç botanikçi William Forsyth’den geliyor. Kışın bittiğini çiçekleriyle müjdeleyen ağaçlardan biri olan altın çanağın bilinen 11 alt türü var. Fakat bahçelerde en fazla bilinen 3 türü yaygın olarak kullanılıyor. Boyu diğer türlere göre daha uzunca olan (3 metreye ulaşabiliyor) “Forsythia suspensa” ve yeşil gövdeli “Forsythia viridissima”, altınçanak türlerinin ataları olarak kabul ediliyor.

Bu iki türün “yaprak dökmeyen” bir hibridi olan “Forsythia x intermedia” ise bol ödüllü bir bahçe bitkisi. Fakat çiçeklenme konusunda en erken davranan altın çanak türü ise “Forsythia ovata”.

Altın çanak çalısı sadece bitki severlerin değil, kuşlar ve kelebeklerin de ilgi gösterdiği bir bitki. Çiçeklerinde süt şekeri (laktoz) üretebilen nadir bitkilerden olduğu söyleniyor. Yetiştirilmesi kolay bir çalı olan altın çanağı yaz başında çiçeklenmeden hemen sonra alacağınız yeşil çeliklerle ya da eğer işinizi garantiye almak isterseniz, Kasım-Şubat döneminde alacağınız odun çelikleriyle üretebilirsiniz.

Bitkimiz aynı zamanda daldırma yöntemiyle üretilmeye de son derece müsaitmiş ve üç haftada kökleniyormuş. Düzenli sulamanız ve baharda çiçeklerini döktükten hemen sonra budamanız bakımı için yeterli oluyor.

Altın çanak ile ilgili ilginç bilgilere gelirsek: Kore’ye özgü bir çalgının (ajaeng) yayları sadece bu bitkiden yapılıyormuş... Bir inanışa göre altın çanak ilk çiçeğini açtığında kış bitmeden 3 kez daha kar yağması beklenirmiş... Bir başka inanışa göre ise mimoza ve altın çanağın dalını kesip eve getirmek uğursuzluk getirirmiş. Sarışınların ne kendilerine ne de başkalarına uğur getirmediğine inananların uydurduğu bir inanç mıdır bu bilinmez ama her iki bitki de oldukça sarışındır(!).

Sinema tarihinin efsanevi sarışınlarının hayata nasıl veda ettiklerini birlikte hatırlarsak bu inanışa belki de hak verebiliriz (tabi ki de şaka yapıyorum). Marilyn Monroe zehirlenme (suikaste kurban giden ABD başkanı JFK’e de uğursuzluk getirdiği söylenir), Jayne Mansfield araba kazası (aynı arabada iki arkadaşını da beraberinde öteki tarafa götürmüştür), Carole Lombard uçak kazası (uçakta 22 kişi daha bulunmasına rağmen tek bir kişi bile kurtulamamıştır), Jean Harlow beyin ödemi (tüm evlilikleri fiyaskoyla sonuçlanmıştır), Sharon Tate cinayet (Charles Manson’ın satanist müritleri tarafından korkunç şekilde öldürüldükten sonra eşi Roman Polanski 20 yıl boyunca tekrar evlenememiştir) sonucu ölmüştür. Bu vesileyle Hollywood’un efsanelerine de değinmiş olduk...

Bu arada bahçıvanlar için altın çanağın özel bir anlamı var çünkü bu bitki bahçıvanlara yapmaları gereken işleri hatırlatıyor. Nasıl mı? Anlatayım...

Altın çanak çiçeklerini açmadan hemen önce “yabani ot temizliği ve herbisit uygulaması yapılır”, çiçekleri açar açmaz “güllerin budama zamanı gelir”, taç yaprakları dökülmeye başladığında ise eğer bahçenizde varsa “kelebek çalısı (Buddleia) budanır”. Altın çanağın tomurcuklarını gördüğünüz anda ıspanak, bezelye, marul, havuç, turp ve pancar gibi soğuk sezon sebzelerinin tohumlarını bahçenize ekmeye başlamanız gerekiyor. Tomurcuklar tamamen açtığında ise patateslerinizi ekme zamanı geldi demektir.

Özetle altın çanak unutkan bahçıvanlar için bedava asistanlık hizmeti sunuyor diyebiliriz..