Ayrıkotu

Ayrıkotu (Elymus repens), istilacı ve çok yıllık bir yabani bitki. Hem istilacı, hem de inatçı bir bitki olduğundan onun için en “sevilmeyen bitkiler listesi”nin başında yer alır desek yanlış olmaz.

Ağustos ve Eylül aylarında bolca tohum üretip etrafa yayılmadan onu bahçenizden uzaklaştırmak istersiniz ama ne çare, istenmeyen bir misafir gibi tekrar tekrar çıkagelir. Çünkü sevmediğiniz bu bitkiyi tanımak bile istememişsinizdir, işin doğrusu bu...

Her tür toprakta ve her koşulda yaşama tutunmayı sürdüren bu bitkinin bize vermek istediği şöyle bir mesajı vardır: “her ne olursa olsun, yaşamdan vazgeçme”... Belki de izlemişsinizdir, başrolünde usta oyuncular Tarık Akan ve Şerif Sezer’in olduğu “Deli Deli Olma” filminin ayrıkotu ile ilgili acıklı bir şarkısı vardır. Bu aralar gündemimizi işgal eden darbenin 80’lerdeki mağdurlarından olan Akan’ın canlandırdığı karakter, yani Rus harbi sürgünü olarak Kars’ta bir köye yerleşmiş olan Mişka dede şarkısında kendini ayrıkotuyla özdeşleştirir : “...Bense bir ayrıkotuyum, her çıktığı yerden sökülen. Sarmaşık olmak isteyip de basit bir ot bilinen. Bir ayrıkotuyum, kökü olmayan, sevilmeyen. Sarmaşık olmaya özenen, öylece bir ot işte”...

Şarkıda söylenenin aksine ayrıkotunun uzun ve yayılıcı kökleri vardır, hem de ne kök (!). Toprak yüzeyine kadar olan gövdesinin tamamını söküp atsanız bile o yine filizlenmeye devam eder. Peki ayrıkotunun köklerinin haşlanarak yenebildiğini, hatta bu köklerden kaynatılarak tatlı bir şurup elde edildiğini söylesem şaşırır mısınız?...

Taze filizleri de bahar aylarında mevsim salatalarına konabilen ayrıkotunun tatlı ve bol lifli yenilebilir bir ot olduğunu ben de bugün öğrendim. Detoks yapanların içtiği “buğday filizi suyu” gibi ayrıkotu filizinin suyu da içilebiliyormuş. Bitkinin kökleri böbrek, karaciğer ve mesane rahatsızlıklarında tedavi amaçlı kullanılıyormuş...

Peki, yalnızca insanlar için mi geçerli bu, hayır, pek öyle değil. “Yemediğiniz bir yemeği asla sokak hayvanlarına vermeyin!” uyarı cümlesini şimdi daha iyi anlayacaksınız. Şöyle ki: bir köşede ot yiyen kedileri veya toprağı eşeleyerek bitkilerin köklerini yiyen köpekleri mutlaka görmüşsünüzdür, bunun nedeni normalde etçil olan kedi ve köpeklerin rahatsızlandıklarında at ve koyunların yemeyi pek sevdiği ayrıkotunun yapraklarını ilaç olarak tüketmeleri(!)...

Bu aynı zamanda bağırsaklarında parazit olan hayvanların da gösterdiği bir davranış, o nedenle bu evcil hayvan besleyenler için de önemli bir gösterge olabilir. Ayrıca siz doğal ilaçlarla tedavi olmayı tercih ediyorsunuz da evcil hayvanınız neden etmesin? Özetle aslında çok farklı canlılar değiliz, hatta işin aslı şudur ki onlar bize göre biraz daha hassas canlılar...

Daha önce karahindiba için yazdığım “blender’da sıvı bitki besini hazırlama” meselesi ayrıkotu için de geçerli. Ayrıkotu bu kadar yararlıysa o halde bahçeden neden uzaklaştırmamız gerekiyor diye merak eden varsa, bunun başlıca nedeni bahçenize davet edeceği zararlı böcekler ve yaprak yemeye doymayan tırtıllar.

Bir diğer önemli neden ise diğer bitkilerin sağlıklı gelişimine engel olan kök sistemi. Bunu yola yola bir türlü kurtulamadığım ayrıkotunun “yanmamış hayvan gübresi koyduğum” (bu bir hataydı haliyle) saksılarımdan birindeki akşamsefasını (Mirabilis jalapa) deyim yerindeyse “boğmasıyla” bizzat deneyimlemiş oldum. Kopararak, yakarak, haşlayarak(!) kurtulamıyorsunuz...

Evet haşlamak dedim, yanlış duymadınız, ben de yeni duydum, hani şu bahçedeki yürüme alanındaki taşların arasından fışkıran otları kaynar suyla haşlayanlar varmış, bana hem pek dehşetli hem de komik geldiğini itiraf edeyim. Gözümün önüne Bizans temalı filmlerde kale burcundan aşağı düşman askerlerinin üstüne kazanlarla dökülen yağlar filan geliyor...

Böylesi durumlarda daha geniş alanlar için tavsiye edilen başlıca kurtuluş yöntemi herbisit ya da bu mümkün değilse de malçlama. Eğer malçlama yaparsanız bunun en az iki vejetasyon dönemi boyunca toprakta bırakılması şartmış. Ben saksı toprağının iyice kurumasını bekleyip bitkinin rizomlarını elle temizlemeyi deneyeceğim, bakalım sonuç ne olacak...