Badem

Yunan mitolojisinde farklı hikayelerle bol bol karşımıza çıkan bir bitkiden bahsedeceğim.

Bu hikayelerden birinde, Trakya kralının kızı Phyllis, Truva Savaşı’ndan dönen Atina kralı Demophon ile evlendirilir. Fakat Demephon kızla evlendikten sonra kendi ülkesine dönmek zorunda kalır ve “uzunca bir süre”(?) Trakya’ya geri dönmez. Dönebildiği vakit ise çiçeklerini açmış bir badem ağacı beklemektedir kralı, tam olarak kralı beklemekten umutsuzluğa kapılıp intihar eden Phyllis’in mezarının olduğu yerde...

Tanrılar kederinden ölen bu zavallı kadını badem ağacına dönüştürmüşler... Musevi inancına göre, Mısır’da köleleştirilen Musevileri serbest bırakması için bir mucize görmeyi isteyen Firavun’un karşısında yılana dönüşen asa (Musa peygamberin kardeşi Harun’un asası) da badem ağacındanmış.

Çin gibi uzak her iki kültüre de uzak olan bir başka kültür de bile bademin sabrın ve kederin simgesi olarak görülmesi ilginçtir... Diyerek biz badem ağacına dönelim.

Badem (Prunus dulcis), gülgiller familyasından olan, şeftali (Prunus persica) ile çok yakın akraba olan, özellikle Doğu Akdeniz’den orta Asya’ya kadar olan bölgede yetişen ve 6 metreye kadar uzayabilen bir ağaç. Beyaz ve pembemsi çiçeklerini erken ilkbaharda açıyor ve meyvalarını Ağustos’tan itibaren olgunlaştırıyor.

Yaprakları ve çekirdekleri insan vücudunda kemiklerde biriken bir zehir olan siyanürü eser miktarda, bazen de öldürücü dozlarda içerebiliyor, o nedenle tüketirken dikkatli olmak gerekiyormuş. Dikkat edeceğiniz şey de şu: “fazla acı olan çiğ(!) bademleri” yememek. Evet, benim de yemeyi pek sevdiğim bir yemiş olan badem çiğ, pişmiş ya da öğütülmüş olarak yenebiliyor.

Diğer yandan badem yağı da hem yenebiliyor, hem de çeşitli kozmetik ve sağlık ürünlerinde kullanılabiliyor. Bademin böbrek ve safra taşı düşürmeye, kilo vermeye faydası olduğunu, kansere karşı koruyucu olduğu tartışması hala devam eden B12 (letrile) vitaminini ve tümör oluşumunu engellediği söylenen taksifolini bolca içerdiğini ise araştırınca öğrendim. Ayrıca ağacın yapraklarından yeşil boya ve köklerinden ise sarı boya elde edilebiliyormuş.

Badem güneş alan ve drenajı iyi olan nemli toprakları seviyor. Bakımı ve yetiştirilmesi ise biraz zahmetli, genellikle aşıyla üretilebiliyor, erken çiçeklendiği için dona duyarlı ve fidanlar 3-4 yıldan önce meyva vermiyor. Fakat badem iyi durumda 40-50 sene yaşayabiliyor. Bahçesinde badem ağacı olanlar kimler öğrenebilir miyiz?...