Çemen Otu

Çemen otu (Trigonella foenum-graecum), baklagiller ailesinden baharat olarak kullanılan yıllık bir bitki. Çemen otu bol güneş alan tarlalarda, çorak ve tepelik arazilerde kolayca yetişiyor.

Haziran ayından itibaren çiçeklenen bitki tohumlarını Eylül’e kadar olgunlaştırıyor. Artık iyi bildiğimiz üzere, çemen otu da bir baklagil olarak toprağın azot miktarını dengeleyen bir bitki. Ayrıca çemen otu da diğer baklagiller gibi “saponin” içeriyor ve tadının acılığı da buradan geliyor.

Eğer siz de bilmiyorsanız buna şaşırabilirsiniz, baklagilleri suda bekletmemizin bir diğer nedeni de içerdikleri zehir (saponin)den arındırmak içinmiş. İnsan için çok yüksek miktarlarda alınmadığında sorun yaratmıyor ama diğer canlılar için oldukça zehirli olabiliyor. Örneğin bazı avcı kabileler derede balık avlamak için suya büyük miktarda baklagil bırakıyor, sonra da suyun yüzeyine çıkan zehirin etkisiyle sersemleyen balıkları kolayca topluyorlarmış...

Çemen otunun hem yahnilere, soslara ve çorbalara konan yaprakları, hem de ezilerek baharat haline getirilen tohumları tüketilebiliyor. Yanı sıra tohumlar 3-5 gün içinde çimlendirilerek bu filizler salatalara da konabilmekteymiş...

Çemen iştah açıcı ve lezzetli bir gıda maddesi olabilir, çoğumuz onu Kayseri’nin meşhur pastırması ile beraber anarız. Bitkiye bizdeki adını veren de pastırmayı kaplayan bu özel ezmedir, oysa “çemen”(ya da çaman) adı verilen bu ezmenin içinde sadece çemen otu bulunmaz, sarımsak, karabiber, kimyon, kırmızıbiber ve başka baharatlar da vardır...

Yanı sıra çemen otu kahvaltılık ezmelere ve çeşitli mezelere de ilave edilir. Ama tüketildikten sonra vücutta oluşan koku ise burnu benim gibi hassas olanlar için hiç de hoş değil, meğerse bunun nedeni bitkinin zengin kimyasal içeriğinin kolayca ter ve idrara geçmesiymiş. Fakat yiğidi öldür hakkını da ver demiş atalarımız, o halde çemen otunun da hakkını verelim. Öncelikle çemen otunun diyabet, kansızlık ve kanser önleyici olduğu da bilimsel olarak kanıtlanmış.

Çemen otu tarih boyunca sayısız hastalığın bitkisel tedavisinde de kullanılmış, öyle ki “her derde deva” dense yeridir. Çemen otu eski çağlarda cinsel afrodizyak ve savaşçılara da cesaret vermesi için kullanılırmış. Tedavi amacının dışında özellikle kadınların ilgisini çekebilecek ilginç kullanım alanları da var. Mesela zeytinyağı ile karıştırılan ezilmiş tohumları saç derisine uygulandığında daha hacimli saçlara sahip olabilirmişsiniz. Kaynatılan tohumların suyunun cildi arındırma ve temizleme özelliği de varmış. Hatta bitki doğal östrojen içerdiğinden göğüslerini irileştirmek isteyen kadınlar, bitkinin tohumlarını bitkisel bir yağ ile karıştırıp ezerek macun halinde bunu göğüs bölgelerine uyguluyormuş (!)...

Kozmetik kullanımının dışında tohumlardan sarı renkli bir bitkisel boya da elde edilebiliyor. Diğer bir kullanım şekli olarak, bitki doğal azot kaynağı olduğundan yeşil gübre ve hayvan yemi olarak da kullanılabiliyor. Dünyada çemen otunun en fazla üretildiği ülke sizin de tahmin edebileceğiniz üzere bir baharat cenneti olan Hindistan...

İlginç bir bilgi olarak, firavun Tutankamon’un mezarından çıkarılan kalıntılar arasında çemen otu tohumları da bulunmuş, meğerse Mısırlılar ölülerini mumyalarken kullandıkları macuna bu ottan da karıştırıyorlarmış. Belki de bu bilgiler ışığında Mısırlılar pastırmayı Kayserililerden çok daha önce keşfetmiştir desek yeridir (!)...