Çoban Çantası

Çoban çantası (Capsella bursa-pastoris), turpgiller (brassicaceae) ailesinin üyesi olan bir kır çiçeği. Yıl boyunca çiçekleri olabilen ve tohum oluşturabilen çobançantası dünyanın her yerinde karşınıza çıkabilir.

Latince “bursa” küçük kese, “pastoris” ise çoban anlamına geliyor. Hatta çok ilginçtir ki dünyanın her yerinde ve her dilinde de bitkinin adı neredeyse aynı anlamı verir: “çoban çantası”...

Tarım alanları için istilacı bir bitki olarak kabul edilen çobançantası, tuzlu ve bataklık toprakların iyileştirilmesi için özel olarak da üretilebiliyor. Kalp şeklindeki keseciklerinde oluşturduğu tohumlarıyla kuşları, çiçekleriyle arı ve kelebekleri kendisine çeken bitkilerden çobançantası. Yine de siz eğer bahçenizde lahanalarınız varsa, aynı familyadan oldukları için her iki türü de etkileyebilecek hastalıkları barındırabileceğinden çobançantalarına dikkat etmelisiniz. Çobançantası lahanalar kadar olmasa da yenebilen bitkilerden. Bitkinin çiçeklenmeden önce toplayacağınız taze yapraklarını salatalarınıza koyabilirsiniz.

Çobançantasının yaprakları demir, kalsiyum ve C vitamini açısından da zengindir. Bitki uzak doğu mutfağının vazgeçilmezlerinden biri olarak kabul ediliyor. Kurutulan minik tohumları ise öğütülerek yemeklere ve çorbalara katılabiliyor. Yenebilen sağlıklı bitkisel yağ içeren bu tohumlardan yağ elde etmek mümkünse de pek zor çünkü çobançantasının tohumları oldukça küçük. Bitkinin yaş ya da kurutulmuş kökü ise zencefil gibi kullanılabiliyor...

Çobançantası ilaç olarak da kullanılan bitkilerden. Özellikle bitkinin taze yapraklarından yapılan çay, iç (mide, akciğer ve böbrek) ve dış (burun kanaması, açık yaralar vb.) kanamaları durdurmak, böbrek taşı düşürmek, ishali kesmek için kullanılıyor. Çobançantasının yaraları iyileştirme özelliğinin yapraklarından yaşayan beyaz mantardan ileri gelebileceğini söyleyenler de var. Fransız çingeneleri, bitkiden hazırladıkları koyu bir çayla yıkadıkları açık yaraları temiz örümcek ağları doldurarak iyileştirirlermiş. Öte yandan bitkinin içerdiği fumarik asidin bazı kanser hücrelerinin oluşumunu yavaşlattığı da fareler üzerinde yapılan deneylerle tespit edilmiş.

Bitkinin yapraklarını kurutmak da mümkün, nitekim kurutulmuş yapraklar ilaç niteliğini yitiriyormuş ve bir yıldan fazla beklettiğiniz yaprakları kullanmamanız gerekiyor. Çobançantası Çin’de hamileliği önlemek için de kullanılan bitkilerden biriymiş...

Çobançantasının sivrisineklerle mücadelede de kullanılabileceğini biliyor muydunuz? Bir kap suyun içine atılan tohumları sivrisinekleri kendisine çekiyor ve salgıladığı bir madde ile onları kendisine yapıştırıyor. Bunun dışında yarım kilo çobançantası tohumu ile küçük bir süs havuzundaki 10 milyon sivrisinek larvasını öldürebilirsiniz çünkü tohumlar insana zarar vermeyen ama larvalar üzerinde etkili olan bir zehir de içeriyor...

Bitkinin tohumlarını diş çıkaran bebeklerin üzerine nazarlık olarak bağlamak adettenmiş. Bir başka inanışa göre ise çobançantasının oluşturduğu ilk üç tohumu yiyenler bütün bir yıl boyunca hastalıklardan korunurmuş. Bu arada çobançantasını ilk defa kullanan Anadolu insanı olabilir çünkü arkeolojik kazılarda rastlanan ilk çobançantası tohumları da Çatal Höyük’te bulunmuş. Bu da bitkinin en azından insanlık tarafından 8000 yıldır bilindiğine işaret ediyor. Peki ya siz çoban çantasını biliyor muydunuz?... Artık biliyorsunuz ;)