Çoban Püskülü

Çobanpüskülü (Ilex aquifolium), çobanpüskülügiller (Aquifoliaceae) familyasından uçları dikenli koyu yeşil yaprakları, küçük kırmızı yemişleri olan ağaç (10 metre) ya da çalı formunda (1 metre) görülebilen bir bitki türü. Kökeni Akdeniz havzasının batı kıyılarına dayanan her dem yeşil kalabilen çobanpüskülü dikenli oluşundan ötürü bahçelerde genellikle çit bitkisi olarak kullanılıyor. Hem dona, hem de kuraklığa ve sıcaklığa dayanıklı bir bitki olduğundan, budamaya ve şekillendirmeye de son derece yatkın oluşundan ötürü ideal bir çit bitkisi olabilir. Ormandaki çeşitli kuş ve hayvanlar da yırtıcılardan korunmak için çobanpüskülünün dalları arasına sığınabiliyor.

Çobanpüskülünün bahçecilikte kullanılan pek çok melezi de var, yaprakları gümüşümsü gri, beyaz kenarlı, mavimsi olan, hatta daha az dikenli olan türleri bile bulunuyor. Beğendiğiniz türleri dallarından aldığınız çeliklerle de kolayca üretebilirsiniz.

Genellikle yılbaşı dekorunun tanınmış bir ögesi olan çobanpüskülüne doğada, meşe ve kayın ormanlarının gölgeliklerinde rastlayabilirsiniz. Günümüzde yılbaşında çelenkleri süslemesinin nedeni ise aslında Hristiyanlık öncesi pagan toplumlarında evi büyü ve türlü kötülüklerden koruduğuna inanılması, zaman içinde bu gelenek Hristiyan geleneği haline getirilmiş. Çobanpüskülünün dikenleri Hazreti İsa’nın çarmıha gerilmeden önce başına takılan dikenli tacını, kırmızı yemişleri ise akan kanını simgelemeye başlamış. Çoban püskülü yavaş büyüyen ve doğal şartlarda 100 yıl kadara yaşayabilen bir türdür fakat iyi bakıldığı takdirde 500 yıl kadar yaşayabilir. Meyve oluşturabilmesi için dişisinin ve erkeğinin bir arada yetiştirilmesi gerekir (dioiktir).

Çok eskiden kışın ahır hayvanlarına yem olarak çobanpüskülünün nispeten dikensiz olan üst dallarındaki taze yaprakları kesilerek verilirmiş. Öte yandan İngilizler ağacın tamamının kesilmesinin büyük uğursuzluk doğuracağına inanırlarmış. Belki de o nedenle bu ağaca “holly” (kutsal) adını vermişlerdir, kim bilir. İskoçların milli ensturmanı olan gaydalar da bu ağacın odunundan imal ediliyormuş eskiden, artık daha sert ve dayanıklı ağaç türleri kullanılıyormuş bunun için. Atların kamçıları da bu ağacın odunundan yapılıyormuş çünkü atların bu bitkinin sözünü dinlediğine inanıyorlarmış eskiler. Çobanpüskülünün yüksek miktarda kafein içeren yapraklarının eskiden kahve yerine demlenerek içildiği de biliniyor. Bir inanışa göre, çoban püskülü eğer sonbaharda çok meyva verirse o yıl kışın uzun ve sert geçeceği söylenir. Çobanpüskülü meyveleri insanlar için çok zehirli olmasa da kusturucu etki yarattığı için tüketilmiyor. Fakat bu kış mevsiminde yiyecek bulamayan ve çoban püskülünün acı yemişlerini severek tüketen kuşlar için sevindirici olabilir.