Kedi Nanesi

Kedi Nanesi (Nepeta cataria), ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasından otsu aromatik bir bitki türü. Bitki günlüğümde polemonyumu anlatırken onun “yalancı kedi otu” olarak da bilindiğine değinmiş, kedi nanesinin adını ilk orada anmıştım. Şimdi sıra kedi nanesini anlatmaya geldi. Benim gibi kediseverler mutlaka kedi nanesini duymuşsunuzdur çünkü özellikle kediler bu otun kokusuna bayılırlar. Sadece kediler değil, arılar ve kelebekler de diğer ballıbabagillere gösterdiği ilgili kedi nanesine de gösterirler. Kedi nanesi bahçelerde bol güneş alan konumda dekoratif amaçlı olarak kullanılabildiği gibi kabak türü bitkilerden yaprak biti ve zararlı böcekleri uzak tutmak için de yetiştiriliyor. Kedi nanesi yağında bulunan bir madde aynı zamanda yaprak bitlerinin baş düşmanı olan, benim de yazın sıklıkla gördüğüme sevindiğim “yeşil zarkanat” adlı böceği çekiyormuş. Bahar sonundan itibaren güz boyunca gösterişli pembe çiçeklerini sergileyen kedi nanesi de gövdesi, yaprak ve çiçek şekli olarak tüm diğer nane türlerine benziyor ve birçok türü bulunuyor. Hatta limon kokulu bir türü de var: “Nepeta cataria var. citriodora”. Kedi nanesinin uçucu yağında bulunan “nepetalakton” maddesi buharlı distilasyon yöntemiyle kolaylıkla elde edilebiliyor. Kedileri mest eden koku da bu maddeden kaynaklanıyor. Hatta koku sadece evcil kedilerde değil leoparlar ve pumalar gibi yabani kediler üzerinde de etkiliymiş. Fakat bilmeniz gereken bir şey daha var ki yapılan araştırmalara göre kedilerin yüzde 33’ü bu kokudan etkilenmiyormuş ve bu etkilenim tamamen kalıtsal bir özellikmiş.

Kedileri kedi nanesi kadar etkileyen başka otlar da var: yine kedi otu olarak bildiğimiz “valeriana officinalis” kökü, gümüş asma (Actinidia polygama) ve pembe çiçekli Tatar hanımeli (Lonicera tatarica) gibi. Hatta kedi nanesinden etkilenmeyen kediler de mutlaka bu üç bitkinin birinden etkileniyormuş. Bu madde aynı zamanda sivrisinek, hamaböceği, termit ve karasinekleri uzak tutuyor. Kedi nanesi zehirli bir ot değil, çayı demlenebiliyor ya da aromatik bitki olarak mutfakta kullanılabiliyor. Hatta sonu kurutup tütün gibi sarıp içenler bile varmış ama gevşetici olduğu kadar halusiojen etkileri olduğu da söyleniyor. Ne var ki kedi nanesi günümüzde artık tıbbi bitki olarak kullanılmıyor, daha çok bahçecilikte süs bitkisi olarak kullanılan türleri bulunuyor.