Kış Gülü

Zehirli çiçekleriyle ünlü düğün çiçeğigiller (Ranunculaceae) familyasından Kış gülü ya da bizdeki resmi adıyla “çöpleme” ile tanışalım...

Bu kadar güzel bir çiçeğe verilecek doğru isim midir bu tartışılır fakat çoğunluğu Balkanlar’da olmak üzere dünya üzerinde 20 kadar türü bulunan kış gülünün Türkiye’de sadece 2 türü bulunuyor. “Helleborus orientalis”, kuzey Anadolu’da görülen türü. “Helleborus vesicarius” ise tehlikenin kol gezdiği Türkiye - Suriye sınırında(!) görülebiliyor.

Yurt dışında kış gülü ve noel gülü gibi isimler verilen bu zehirli çiçeğin bizdeki halk dilinde çok daha farklı isimleri var: bohça otu, kara çöpleme, siyah harbak, boynuz otu, danakıran gibi. Kış gülünün çiçeklerinin şöyle bir özelliği de var, 5 yapraklı çiçekleri bitkinin üzerinde dökülmeden uzun süre kalabiliyor. Bunun nedeni tohumlarını oluştururken tıpkı bir anne gibi onları elinden geldiğince korumaya çalışması. Güzel çiçeklerini kış ve erken ilkbaharda açtığı ve dona dayanıklı olduğu için bahçelerde sevilen bir süs bitkisi olarak da kullanılıyor. Özellikle Korsika kış gülü olarak bilinen “Helleborus argutifolius” ve bizde de bulunan ve kültüre alınarak pek çok alt türü elde edilen “Helleborus orientalis” tercih edilmekteymiş.

Avrupa’da eskiden pek çok hastalığın tedavisinde kullanılan bitkinin 2002 yılında İsveç’teki Uppsala üniversitesinde yapılan bir araştırmayla kanserli tümör oluşumunu engellediği bulunmuş. 2009 yılında ise çalışma Berlin üniversitesi tarafından tekrarlanarak bilimsel bir makale olarak yayınlanmış.

Bilimi bırakıp yüzümüzü hurafeye dönersek, cadılar bu çiçeği iblisleri çağırmak için kullanıyorlarmış. Hristiyan inancında kış gülü, Betlehem’de bebek İsa’ya götürecek hiçbir armağan bulamayan bir çobanın gözyaşlarından doğmuş. Mitolojik bir hikayeye göre ise Argos kralının kızı şarap tanrısı Dionysos yüzünden delirip şehrin sokaklarında çırılçıplak dolaşmaya başlayınca Pylos’lu Melampus tarafından bu çiçek kullanılarak iyileştirilmiş. Antik Yunanlılar kış gülünü Kirrha şehrini ele geçirmek için de kullanmışlar. Şehrin su kaynağını bu çiçekle ile zehirlediklerinde şehrin askerleri, Yunan askerlerine teslim olmadan önce ishale (!) teslim olmuşlar...

Yarı gölge bordürler ve ağaç altlarında kullanım için ideal bir çiçek olan kış gülünü eminim görünce siz de çok seveceksiniz.