Manolya

Manolya (Magnolia), 210 adet çiçekli ağaç türünü kapsayan Manolyagiller (Magnoliadeae) ailesinin üyelerine verilen bir isim. Ona bu isim Fransız botanikçi Pierre Magnol'un, anısını yaşatmak için verilmiş. Pierre Magnol, bitkilerin sadece türlerinin değil ailelerinin de olduğunu ortaya koyan ilk bilim insanı olarak tarihe geçmiş.

Manolyaya Magnol’un ismini veren kişi ise, onu keşfeden ve kendi adı ise benim muhteşem kokulu çiçeklerini çok sevdiğim tropik bir ağaç olan Plumeria’ya verilen bir başka Fransız botanikçi olan Charles Plumier. Plumeria’nın güzel çiçeğini bana ta Tayland’dan getiren dostum ve Bitki Günlüğüm web sitesinin teknik sorumlusu İbrahim Serkan ise tam bir manolya aşığı. Nasıl olup da şu ana kadar bu ağacı anlatmadık bilemiyorum...

Manolyanın kökeninin doğu ve güneydoğu Asya’ya, orta ve kuzey Amerika’yla Batı Hint adalarına dayandığı düşünülüyor. Manolya, fosilleşmiş örnekleri 20 ile 95 milyon yıl öncesine dayanan oldukça eski bir ağaç türü, hatta arılar doğada henüz yokken bile manolya ağaçları varmış ve manolya türleri zamanla evrimleşerek böcekler tarafından tozlaştırılabilir hale gelmişler.

Günümüzde manolya ağaçları (genellikle iri beyaz çiçekli Magnolia grandiflora türleri) park ve bahçeleri süslüyor. Tek yüzü parlak olan iri yaprakları, beyaz, krem ya da pembe renkli ve hoş kokulu çiçekleriyle neredeyse tüm algılarımıza hitap eden bu güzel ağaç İbrahim Serkan’ın da favori ağacıdır. Hatta bu ağacın tohum keselerini toplayıp onu tohumdan yetiştirmeyi bile düşünen ve hatta bunun için kulağakaçanlarla bile mücadele etmek zorunda kalan(!) İbrahim o tohumlarla ne yaptı bilmiyorum ama doğada kuşlar o lezzetli ve parlak kırmızı renkli kırmızı tohumlara bayılıyormuş.

Bir de manolyagiller ailesinin çiçekleri yapraklarından önce oluşan, yaprak döken, pembe, beyaz ve mor çiçekleri olan bir alt ailesi (Yulania) daha var. “Çıplak manolya” olarak bilinen manolya türü de işte bu ailenin bir üyesi. Bahçecilikte kullanılan türlerin çoğu da melezleştirme sonucu elde edilen manolyalar. Peki manolyanın hoş kokulu çiçeklerinin yenebildiğini biliyor muydunuz?

Uzak Doğu’da pirince tat, çaya ise koku vermesi için kullanılıyor. Japonya’da “M. hypoleuca”nın genç filizleri ve çiçekleri sebze gibi pişirilip yenirken, bazı yiyecekler “M. obovata”nın yapraklarına sarılarak pişiriliyor. Çin geleneksel tıbbında manolya ağacının kabuğu da, çiçekleri de kullanılıyor. Bu arada ABD’deki Missisipi eyaletinin resmi ağacı olan M. grandiflora orada bolca bulunduğu için bu eyalete “manolya eyaleti” de deniyormuş.

Güney Amerika’daki düğünlerde gelinin saflığını ve asaletini vurgulamak için gelin buketine beyaz manolyalar konurmuş. Manolya çiçeği, Viktorya döneminde kullanılan çiçeklerin dilinde itibar ve asalet anlamına geliyor. Kokulu manolya M. sieboldii ise Kuzey Kore’nin ulusal çiçeğidir Çin’de ise manolyalar kadınsı güzelliği ve nezaketi simgeliyor.