Hercai Menekşe

Hercai menekşe (Viola tricolor), menekşegiller familyasından Avrupa kökenli, genellikle tek yıllık, kısa boyu ve kısa ömürlü bir süs bitkisi. Rengarenk kelebekleri andıran bu bitkiye “tricolor” denmesinin sebebi üç farklı renk içeren beşli taç yapraklarının olması.

Alman ve İskoç kültüründe hercai menekşeye “üvey anne çiçeği” adını vermişler, hemen açıklayalım. En alttaki taç yaprak “anne”, ortadaki karşılıklı iki taç yaprak “öz kızlar” ve en arkada kalan koyu renkli iki taç yaprak ise “üvey kızlar” olarak düşünülmüş.

İngilizler ise bu çiçeğe “kalp avuntusu”, “avare aşk” ya da “gel de sarıl bana” gibi oldukça romantik isimler vermişler. Öyle ki romantik Shakespeare’de “Bir Yaz Gecesi Rüyası” ve “Hamlet” oyunlarında bu çiçeğin adına yer vermiş. Shakespeare’e göre beyaz hercai menekşe kalbi aşk acısıyla kanadığı için mora dönüşmüş. Kral Arthur’un Yuvarlak Masa Şövalyeleri ise geleceği menekşenin taç yapraklarından okurlarmış. Evet, papatya falı gibi bir de hercai menekşe falı varmış meğer...

Hercai menekşe doğal ortamında kısa otların bulunduğu çayır ve orman altlarında ortaya çıkıyor. Yarı gölgeyi, nemli toprakları seviyor. Nisan’dan Eylül ayına kadar çiçeklenen çeşitli türleri var. Çiçekleri genellikle mor, mavi, sarı ve beyaz geçişli oluyor.

Fransızlar 1839’da yabani hercai menekşeyi kültüre alarak ticari olarak satılan yepyeni türler ortaya çıkarmışlar. Günümüzde de park ve bahçelerde sıklıkla rastladığımız çiçeklerdendir. Ağaç A.Ş. seralarını ziyaret ettiğimiz gün giriş kapısının hemen sağ tarafında dikey bahçe olarak düzenlenen kısımda (yani duvarda) çok güzel hercai menekşeler vardı...

Hercai menekşe bir süs bitkisi olarak bilinse de yıllardır bitkisel tedavilerde de kullanılan bir ilaçmış. Epilepsi, romatizma, astım, sistit ve deri hastalıklarının tedavisinde kullanılan hercai menekşenin bronşit ve grip gibi solunum yolu hastalıklarına da iyi geldiği söyleniyor. Bitkinin mikrop öldürücü bir özsuyu olduğu için yara tedavilerinde de kullanılırmış. Hatta içerdiği bazı kimyasallar nedeniyle bitkimiz kansere karşı ilaç üretiminde de kullanılıyormuş.

Hercai menekşenin taç yaprakları yenebiliyor, hatta antioksidan özelliği olan bu çiçeklerle salata ve tatlılarınızı süsleyebilirsiniz. Ayrıca yapraklarından da bitki çayı yapılabilirmiş. Hercai menekşeden sarı, yeşil ve turkuaz boya da elde edilebiliyor. Düzenli sulama dışında pek fazla bakım gerektirmeyen hercai menekşeyi sonbaharda sera ortamında tohumdan üretebilirsiniz.

Sadece bahçeniz için değil pencere önü saksılarınız için de uygundur. Çiçeklendikten sonra köklerini ayırarak da çoğaltmanız da mümkün. Arıcılıkla ilgilenenler için hercai menekşenin ideal bitkiler arasında yer aldığını ekleyelim çünkü çiçeğin arıların hoşuna giden şekerli bir özsuyu var. Hercai menekşenin bir aradayken geçinemediği tek bitki ise buğdaymış (!), buğday tarlasının ortasında yaşamadığınızı düşünecek olursak hercai menekşe yetiştirmemeniz için geriye hiçbir sebep kalmıyor...