Ortanca

Ortanca (Hydrangea macrophylla), anavatanı Japonya olan, kışın yapraklarını döken çalı formunda oldukça sevilen bir süs bitkisi. “Hydrangea” adı, Yunanca’da “su” anlamına gelen “hydor” ve “kap” anlamına gelen “angeion”’un birleşiminden oluşuyor. “Macrophylla” ise Latince “büyük yapraklı” demek.

Ortancanın top biçimindeki güzel çiçeklerini yaz başlangıcından sonbahar bitimine kadar bitkinin üzerinde görebilirsiniz. Bitkinin çiçeklerinin rengi toprağın pH derecesine göre belirleniyor. Asitli topraklarda (pH<7) mavinin tonlarında, alkali topraklarda ise (ph>7) pembe tonlarında çiçekler açıyor. Ortanca hem gösterişli çiçekleri, hem de büyük yaprakları nedeniyle peyzaj düzenlemelerinde çok tercih edilen, kültüre alınmış pek çok çeşidi bulunan bir bitki.

Ortanca yapraklarıyla açık renkli çiçekler için güzel bir arka fon oluştururken, çiçekleriyle de gölgeli mekanlara renk getirebiliyor. Yangın çıkma ihtimali yüksek olan ormanlık alanlarda kullanımı şiddetle tavsiye ediliyor çünkü ortanca tutuşma riski en düşük olan bitkilerdenmiş. Yarı gölgeyi seven bir bitki olduğundan onu orman altı örtüsü olarak da görebilirsiniz.

İngilizlerin 18. yüzyıldan, Fransızların ise 19. yüzyıldan itibaren gözdesi haline gelen ortanca aynı zamanda kesme çiçek olarak da tercih ediliyor. Hatta çiçeklerini kolayca kurutup kuru çiçek olarak da kullanabilirsiniz. Çiçeklerin dilinde ortancanın birbirini pekiştiren pek çok anlamı var: dostluk, samimiyet ve anlayış gibi, hatta mavi renkli ortancalar barış ve huzur anlamı da taşıyormuş.

Ortancanın diğer bir anlamı ise eski bir Japon söylencesinden kaynaklanıyor. Güya hiç kimseden özür dilemeyen, son derece gururlu bir Japon imparatoru sevdiği kızı onu bir daha göremeyecek olan ailesinden mahrum bıraktığı için onlara bir demet ortanca çiçeği göndererek özür dilemiş. Bu nedenle de ortanca içten bir şekilde özür dilemeyi de simgeliyor. Eski bir inanışa göre ise bir cadının lanetlediği bir kişinin üzerindeki laneti kaldırmak için ortanca çiçeği kullanılırmış...

Ortancanın yapraklarından Japonlar “amacha” adını verdikleri fermente bir içki üretiyorlarmış. Yapraklardan yine ayrıca anti alerjen ve anti mikrobiyal bir ilaç da elde ediliyor. Yanı sıra yaprak özünün anti diyabetik olduğu belirlenmiş ve hatta ortancanın içerdiği özel bir asit türünün sıtma hastalığına da çare olabileceğine ilişkin çalışmalar devam ediyormuş...

Sizin de bahçenizde ortancalarınız varsa ve eğer bol bol çiçek açmalarını istiyorsanız onları fazla sert ve derin budamayın. Tomurcuklarını önceki yılın sürgününde de verdiği için budamalar az ama daha iri çiçek vermesine neden olabilir. Yaz başı gibi sadece ölü olduğuna emin olduğunuz yani tomurcuk vermeyen dallarını ve altta kalan yaprakları alarak daha hızlı tomurcuklanmasını sağlayabilirsiniz. Ortancayı yaş ve yarı odun çeliği ile de kolayca çoğaltabilirsiniz. Ortancanıza iyi bakmak için yapmanız gereken başlıca şeyler, onu yazın yakıcı öğleden sonra güneşinden ve kışın sert soğuklarından korumak, ve ayrıca toprağının kuru kalmamasını sağlamak. Hepsi bu kadar.