Sandal Ağacı

Sandal Ağacı (Arbutus andrachne), fundagiller (Ericaceae) familyasından çalı veya kısa ağaç formunda odunsu bitki. Akrabası olan kocayemişi anlatırken ondan da epeyce söz etmiştik: “Türkiye’de bütün kıyı bölgelerinde yetişen kocayemişin ülkemizde bulunan ve kendi aralarında doğal melezler oluşturan iki türü var: “Arbutus unedo” ve “Arbutus andrachne”. İki türün birkaç temel farkı var: A. unedo’nun çan şeklinde açık pembemsi çiçekleri varken, A. andrachne’nin beyaz çiçekleri bulunuyor. Bu çiçekler ise arıları ve kuşları cezbediyor, hatta arıcılıkla ilgilenenler kocayemiş çiçeklerinden elde edilen balın hafifçe acımsı olduğunu ve bu balın da makbul olduğunu söylüyorlar. A. unedo’nun yapraklarının kenarları tamamen dişli iken, A. andrachne’ninkiler düz ya da düzensiz dişlidir. A. unedo’nun çiçekleri sonbaharda meyveleriyle beraber ağaç üzerinde görülebilir oysa A. andrachne erken ilkbaharda çiçeklenir ve meyvalarını da kış aylarında olgunlaştırır. A. andrachne’nin meyvalarının da A. unedo’ya kıyasla daha “lezzetsiz” olduğu söyleniyor. Ayrıca A. andrachne’nin adı ülkemizde “sandal ağacı” ya da “Akdeniz çilek ağacı” olarak da biliniyor ve güneyde daha yaygın görülüyor”. Şimdi eksik kalan bazı bilgilerimizi de tamamlayalım...

Yabancılar sandal ağacına “Yunan çilek ağacı” da diyorlarmış. Yaklaşık 6-12 metre boya ulaşabilen ve odunu oldukça dayanıklı olan sandal ağacının gövdesinin kabukları yazın soyularak fıstık yeşili bir tabakayı açığa çıkarıyor ve bu zamanla hoş bir turuncumsu kahverengine dönüşüyor. Sandal ağacı, çoğunlukla kayalık ve kurak bölgelerde yetişiyor olsa da aynı zamanda bahçecilikte güzel görünümlü bir çit olarak da kullanılabiliyor. 15. yüzyılda yaşamış Burgonya casusu ve gezgin Bertrandon de la Broquière, Orta Doğu’yu gezerken kaleme aldığı seyahatnamesinde sandal ağacını ve meyvelerini şöyle anlatmış: “"Bursa'yı terk ederken ... Yolda, en büyük kirazlarımızdan biraz daha büyük, şekil ve tadı çileği andıran ancak biraz ekşimsi bir meyve taşıyan küçük bir ağaç vardı. Yemek keyifli, ama çok miktarda yendiğinde, kafayı bulandırır ve sarhoş eder. Kasım ve Aralık ayında olgunlaşır. " Bu meyveler yakın akrabası “A. unedo”nun meyveleri kadar lezzetli olmasa da yenebiliyor, hatta marmelat da yapılabiliyor. Böylece kocayemişin yakın akrabasını da iyice tanımış olduk.