Soğan

Sırada gözlerinizi yaşartacak bir bitki var ki onsuz lezzetli bir yemek pişirmeniz imkansız. Domatessiz belki idare edilir de onsuz idare edilemez. Neyse ki yaz kış bolca üretilebilen ve son derece de sağlıklı bir bitki Soğan.

Soğan, Allium yani soğangiller familyasının geneli için kullanılan bir isim olsa da biz burada bahçe soğanı olarak da bilinen Allium cepa’dan söz edeceğiz. 7000 yıldır tarımı yapılan soğanı botanikçiler 1976 yılında zambakgiller (Liliaceae) ailesinden çıkarmayı ve ona soğangiller (Alliaceae) ailesini kurmayı uygun görmüşler.

Soğan yaygın kullanımının aksine çok yıllık bir bitkidir ama ilk yılında toplanır. Üretilmesi, taşınması ve saklanması kolay bir besindir. Bitkinin yumrusu ve yeşil sapları hem iştah açıcı hem de lezzetlidir. Patates gibi çok sayıda yumru üretebilir ama patates kadar zararlısı da bol bir üründür. Soğanın kokusu, güveleri (ve bazen insanları da) uzak tutar, böcek ısırmalarını engellemek için de kullanılabilir. Soğanın suyunun seyrelen saçları güçlendirdiği, yüzdeki sivilceleri önlediği de söyleniyor.

Ayrıca balkon bitkileriniz için bir böcek ilacı tarifi de verelim hemen: öncelikle soğanı irice doğrayıp üzerine kaynar su dökerek bekletiyorsunuz ve sonra soğuyan bu suyu çiçeklerinize püskürterek böceklerden korunma sağlamış oluyorsunuz. Soğan, Mısırlıların kutsal saydığı bitkilerdenmiş, soğanın iç içe geçmiş olan kabuklarının sonsuz yaşamı simgelediğine inanıyorlarmış. Hatta tıpkı kahve falı gibi, soğan falı bile varmış. Yunanlı atletlerin kan yapar diyerek bolca tükettiği soğanı Romalı gladyatörler kasları güçlensin diye vücutlarına sürermiş. Bizim yağlı güreşlerden önce meğer soğanlı güreşler yapılıyormuş arkadaşlar...

Ortaçağ’da kiracınız size kirayı soğanla ödeyebilirmiş ya da özel günlerinizde size soğan hediye edildiğinde “bu ne ya şimdi?!” demeniz çok ayıp olurmuş. Bu arada ev hayvanı besleyenler için şunu da özellikle belirterek bitirelim. Soğanın kedi ve köpek gibi pek çok hayvan için zehirli bir bitki olduğu bilimsel olarak tespit edilmiş, evcil hayvanınıza insanlar için hazırlanan ev yemeklerinden değil hayvanlar için özel hazırlanan mamalardan vermeniz çok daha doğru.