Süpürge Çalısı

Süpürge çalısı (Calluna vulgaris), fundagiller (Ericaceae) familyasından her dem yeşil kısa boylu ama güzel görünümlü bir çalı ailesi. Süpürge çalısının Latince adı olan “calluna”, Yunanca’da “temizlemek, süpürmek” anlamına gelen “kallyno” sözcüğünden türemiş. Gerçekten de bitkinin gövde ve dallarından çalı süpürgesi üretilirken, ince sürgünleri sepet örmek için kullanılıyor.

Dünyanın pek çok yerine yayılmış olsa da kökeninin Kuzey Avrupa ve Kuzey Anadolu olduğu düşünülüyor. Ona doğal ortamı olan çam ve meşe ormanlarında, dağ çayırlarında ve çorak arazilerde rastlayabilirsiniz. Yaşadığım yerde bol bulunan fundaya (Erica) çok benzeyen süpürge çalısını ondan kolayca ayırt etmenin birkaç yolu var: Fundanın taç yaprak sayısı 5 iken, süpürge çalısının 4’tür. Karşılıklı dizilmiş minik yeşil yapraklara sahip olan süpürge çalısının yaprak şekli de fundanınkinden farklı. Ve tabi funda kış ve erken ilkbahar döneminde çiçeklenirken, süpürge çalısı mor, pembe ya da beyaz renkte olan ve çan şeklindeki çiçeklerini Temmuz sonundan Kasım ayına kadar sergiler, hatta bu nedenle ona “yaz fundası” da deniyormuş.

Asitli ve kireçsiz topraklarda daha iyi gelişen süpürge çalısı peyzaj düzenlemelerinde de sıkça kullanılan bir çalı türüdür. Bitkinin kültüre alınan, çiçek ve yaprak renkleri mevsime göre göre değişebilen birçok türü bulunuyor. Süpürge çalısı, yarı odun çeliğinden ve daldırma yöntemleriyle çoğaltılabilir. Tıpkı damkoruğu (Sedum) türleri gibi bahçıvan kulübelerinin çatılarını kaplamak için de kullanılabiliyor...

Orman hayvanlarının filizleri ve tohumlarından beslenmesi nedeniyle orman bitki varlığı açısından da önem taşıyan süpürge çalısı arıcılık için de önem taşıyan bir bitki. Süpürge çalısı balı, günümüzde keskin tadı ve alışılmışın dışındaki jölemsi kıvamıyla değerli bir bal özelliği taşıyor. Bu bal peteklerden kolayca süzülemediğinden genellikle petek balı olarak peteğiyle bir arada satılmaktaymış.

Eskiden Avusturya kökenli bitkisel tedavilerde idrar söktürücü, dezenfektan ve ishal kesici olarak da kullanılmış. Ayrıca bitkiden elde edilen sarı bir boya yün ve deri boyamaya yarıyormuş. İskoçlar, kendi ülkelerinin simgesi olarak kabul edilen (Bu arada Norveç’in simgesi olan iki bitkiden biri de süpürge çalısıdır) bitkinin filizlerini kullanarak mayaladıkları özel bir de içki üretmişler süpürge çalısından. Ayrıca beyaz çiçekli süpürge çalısının uğuruna inanan İskoçlar, yeni evlilere şans getirmesi için gelin buketlerine süpürge çalısı da eklermiş. Hatta İskoçlar süpürge çalısını öyle seviyorlar ki ondan İskoçya’ya özgü geleneksel bir takı da üretiyorlar. Takı severlerin gerçekten hoşuna gidebileceğini düşündüğüm bu el yapımı takılar, kabuğu soyulan süpürge çalısının odununun göz alıcı renklerde boyandıktan sonra reçineyle kaplanmasıyla elde ediliyormuş.

Bahçeniz için gölgeye dayanıklı, kısa boylu, bakımı kolay ama gösterişli bir çalı türü arıyorsanız süpürge çalısı ailesi size hoşunuza gidecek seçenekler sunabilir. Kim bilir belki şansa ihtiyacı olanlara da şans getirirler...