Yaban Havucu

Yaban Havucu (Pastinaca sativa), maydonozgillerden (Umbelliferae) iki yıllık olup ilk yılda oluşturduğu yumrusu hasat edilerek yenebilen, Avrasya kökenli otsu bitki. Bitki Günlüğüm’de baldıran zehirlenmelerini anlatırken havuç ve maydonozun akrabası olan bu bitkiden de söz etmiştim. Küçük bir hatırlatma yapmanın zararı olmaz: “Baldıran zehirlenmelerinin en önemli nedeni bitkinin yapraklarının maydanoz (Petroselinum crispum)a çok benzemesi ya da kökünün yaban havucu (Pastinaca sativa) zannedilerek tüketilmesiymiş. Her iki bitki de ne yazık ki baldırana çok benziyor”, diye yazmıştım.

Bitkinin Latince’deki adı “pastus” yani “yiyecek” sözcüğünden üretilmiş, “sativa” ise “ekili, ekin” anlamına geliyor. İngilizler ona maydonoz (parsley) ve şalgam(turnip)ın bir birleşimi gibi “parsnip” adını koymuşlar. Yaban havucunun vitamin, mineral ve portasyum açısından zengin yumrusu, antik çağlardan günümüze değin çiğ ya da pişirilerek tüketilen bir gıda. Romalılar onu afrodizyak bir bitki olarak tanıyormuş ama artık günümüz İtalyan mutfağında kullanımıyormuş. Yaban havucu görünüm olarak havucu andırsa da havuçtan daha şekerli bir tada sahip. Fakat bitkinin yumrusu haricindeki kısmı ise zehirli, daha doğrusu çıplak elle tutulan sap ve yaprakları tıpkı ısırgan gibi batma ve yanma hissi oluşturabiliyor. Antik çağlarda henüz şeker kamışı bilinmezken bitkinin yumruları yiyecekleri tatlandırmak için de kullanılıyormuş.

Yaban havucu yumrulu bir sebze olarak Amerika’ya ilk yerleşen Fransız ve Amerikalı koloniciler tarafından getirilmiş, fakat 19. yüzyılın ortalarından itibaren yaygınaşan patates karşısında şöhretini yitirmiş. Günümüzde eskisi kadar yaygın olmamakla birlikte yetiştirilen pek çok türü de var. Yaban havucu özellikle kumlu ve derin toprakları seviyor çünkü yumrularını ancak böyle yumuşak topraklarda yeterince geliştirebiliyor. Tohumları baharda ekildiğinde sonbahar sonu gibi hasat edilebiliyor. Toprağın ısısının düşük olması da yaban havucunun içerdiği şeker oranını artırıyormuş. Yaban havucu kendini zehirli gövdesi ve yapraklarıyla otçul hayvanlara karşı koruyabilse de, doğal düşmanı olan pek çok böcek, bakteri ve mantar da var ve bu nedenle ilaçlamaya gerek duyulabilir. Bu arada yaban havucunu yetiştirmeye karar verdiyseniz yazının başında da söylediğim gibi onu olup olmadık her yerde bitiveren baldırandan ayırabilmeyi de çok iyi öğrenmeniz şart.