Yaban Mersini

Yabanmersini (Vaccinium myrtillus), fundagillerden çok yıllık ve çalı formunda bir ılıman iklim bitkisi. Ülkemizde farklı isimlerle tanınıyor, Karadeniz’de “likapa” “ayıüzümü” derlermiş, başka yörelerde “çalıçileği” de deniyor.

Nisan-Haziran döneminde çiçeklenen bitkimiz, Temmuz -Eylül döneminde meyve ve tohumlarını oluşturuyor. Kuzey yarımküredeki dağlık ormanlarda 1250 metreye kadar görülebilen yabanmersinine Türkiye’de Karadeniz bölgesinde de rastlayabilirsiniz. Ben ilke defa Sakarya tarafında bir gezi sırasında karşılaşmış ve dalından toplayıp yeme şansını yakalamıştım. Hatta yaşadığım bölgede de bir örneğine rastlamıştım ama sonra birden bire yok oldu. Dere ıslah çalışmaları nedeniyle muhtemelen(!). İki senedir de kendisini bu civarda hiç görmedim. Gördüğümde meyvelerini toplayıp tohumdan üretmeyi ve doğaya geri bırakmayı düşündüğüm bitkilerden kendisi. Mesela ahududu için de böyle projelerim var eğer tohumdan üretmeyi becerebilirsem...

Yabanmersini Kireçsiz, drenajı iyi olan asitli toprakları seviyor. Güneş ve hafif gölgede iyi büyüyor. Çelik ve kök ayrıma yöntemleriyle de çoğaltılabilirmiş ama yetiştirmesi zor bir bitki türüymüş. 20. yüzyılın başlarında ABD’de kültüre alınarak 1920’lerden itibaren farklı kültür çeşitlerinin üretimine başlanmış. Yabanmersini çiğ ya da pişmiş olarak tüketilebiliyor. Meyveleri ve yaprakları reçel, meyve suyu, likör, şarap, pasta ve çay endüstrisinde kullanılıyor. İlaç sanayinde ise bitkinin çiçekleri ve kökü de kullanılıyor. Bitkinin yapraklarından yeşil, meyvelerinden ise mavi, eflatun ve siyah boya elde ediliyor. Yabanmersininin suyu doğaya zararsız bir tür mürekkep olarak kullanılabiliyor(!).

Yabanmersininin güçlü bir antioksidan özelliği var. Bilimsel olarak kanıtlanmış değil ama şeker, kalp ve damar hastalıkları, bağışıklık sistemini bozan hastalıklarda iyileşmeye katkısı olduğu iddiası var. Yanı sıra hazımsızlık, gece körlüğü, varis ve hemoroide karşı bile kullanılmış. Hatta bir iddiaya göre somon, yumurta, yulaf, barbunya, bezelye ve ay çekirdeği gibi zeka gelişimi açısından tüketilmesi gereken besinlerdenmiş.

Yabanmersini, özellikle Keltler için önemli bir bitki. İrlanda’da hasat festivali olan Lammas (ya da Lughrasadh)’da geleneksel olarak toplayıp krema ile yemenin o yıl uğur getireceğine inanılıyor. Temmuz ayının son pazarı (Fraughan Sunday) toplanması geleneği de var. Yabanmersininin yapraklarının koruyucu ve şans getirici olduğuna inanıldığından insanlar yapraklarını üzerlerinde taşır, tütsü olarak yakar, evlerinin kapılarına asarlarmış. Bu arada aşk ve parayla ilgili büyülerde de büyünün etkisini güçlendirmek için kullanılırmış bu yapraklar. Aklınızda bulunsun...