Yılan Yastığı

Yılan Yastığı (Arum Maculatum), yılanyastığıgiller (Aracaeae) familyasının en yaygın görülen üyesi olan, Kafkaslar, Türkiye ve Avrupa’da yetişen, kötü kokulu bir yabani otsu bitki. Bitki yaygın görülen bir tür olunca haliyle ona verilen isimlerde epeyce fazla oluyor. Bizde “yılan yastığı, yılan bıçağı, nivik, panca” gibi isimlerle anılırken yabancılar da ona erkek ve dişi cinsel organına benzemesinden ötürü bir hayli “erotik” pek çok isim vermiş. Hatta 17. yüzyılın en tanınmış herablisti Nicholas Culpeper ona “deli pipisi” (cuckoo’s pint) adını takmış.

Bitki Nisan-Mayıs aylarında mor benekli yapraklarını oluşturup daha sonra da çiçeğini açıyor. Fakat bitkinin çiçeği olarak algıladığımız kısım aslında çiçek değil, bitkinin gerçek çiçekleri tıpkı daha önce anlattığım leş çiçeğinde (Titan arum) de olduğu gibi yen denilen zar yaprağının iç kısmında ve çubuk benzeri, sarı ya da mor renkli spadiksin dibinde yer alıyor. Bitkinin erkek organlarının hemen üzerinde yer alan kıllar bitkinin kokusuna çekilen meyve sineklerini bir gece boyunca içeri hapsederek polenlerin onların üzerine iyice yapışmasını sağlıyor. Yılan yastığının hapsinden kurtulan zavallı böcek bir başka yılan yastığına yakalanıyor ve böylece onun dişi çiçeklerini tozlaştırmış oluyor. Bitki sonbaharda zehirli olan kırmızı meyvelerini böyle oluşturabiliyor. Ciltte kızarıklık, şiddetli acı, boğazda şişme, nefes alma güçlüğü ve mide bozulması gibi zehirlenme belirtilerine yol açan meyveler ölümcül dozda yenebilecek kadar lezzetli olmadıklarından çoğunlukla ölümle sonuçlanan vakalar görülmüyormuş. Fakat kemirgenler özellikle bitkinin ortasındaki spadiksi yemeyi pek seviyorlarmış. Bu bitki zehirli olsa da iyice pişirildiğinde kökü yenebilmekteymiş, hatta eskiden bu kök tıpkı salep orkidesinin kökü gibi kurutulup öğütülerek sahlep de yapılıyormuş. Fakat tabi ki bu riske girmeye değmeyecek bir şey...

Zaman içinde kırmızı meyvelerinin görsel çekiciliğinden ötürü kültüre alınarak bahçe bitkisi olarak da kullanılmış. Hatta İtalyan yılan yastığı olarak bilinen “Arum italicum” saksıda yetiştirdiğiniz yeşil yapraklı bitkilerden biri de olabilir.

Fotoğraf : İlhan Özgören