Yüzyıl Bitkisi

Yüzyıl Bitkisi (Agave americana), Meksika kökenli kuraklığa dayanıklı, çiçekli bir çöl bitkisidir. Birkaç alt türü ve kültüre alınmış varyeteleri de bulunuyor.

Ona yüzyıl bitkisi denildiğine bakmayın, 10 ile 30 yıl arasında bir ömrü var. Nispeten daha ılıman iklimlerde daha uzun ömürlü olabiliyor. Kaya ve kaktüs bahçelerinin vazgeçilmezlerinden olan bu bitkiye pek çok yerde rastlayıp “Bu da aloe veranın hormonlusu...” dediğimiz çok olmuştur. Oysa Amerikan agavı olarak da bilinen bitkimiz, Sarısabır (Aloe vera)’a benzese de akraba olmayı bırakın aynı aileden bile değildir. Kenarları batıcı (hatta kişisel tecrübelerimden ötürü delici diyebilirim) dikenli yaprakları ve “hayatının son deminde” salkım halinde açtığı sarı çiçekleri var.

Yüzyıl bitkisinin en ilginç ve trajik özelliği de bu, bize güzel çiçeklerini sadece ölmeden önce gösteriyor. Yine de çiçek açtıktan sonra ölse bile hemen dibinde pek çok yavru bitki geliştirmiş oluyor. Bitkinin oluşturduğu çiçek sapı, çiçeklenmeden hemen önce kesildiğinde bitkinin göbeğinde biriken tatlı suya “aguamiel” (bal suyu) deniyormuş. Bu sıvı biriktirilerek “doğal şeker” olarak satılıyor.

Latin Amerikalılar nektardan elde edilen pulque, tekila ve mezcal (içinde kokulu bir kurt bulunan aromatik alkollü bir içecek) gibi farklı içecekler üretmişler. Yüzyıl bitkisinin lifli yapraklarından ise doğal iplik ve kağıt üretiliyor. Bitkinin nektarı ayrıca çeşitli yaralar, ishal ve dizanteri gibi mide ve bağırsak hastalıklarının tedavisinde de kullanılmış. Yapraklarının bir gün boyunca içinde bekletildiği suyun da saç dökülmesine iyi geldiğini okudum, ama bu suyu içmeye kalkmayın, sadece saçlarınızı yıkayabilirsiniz. Çünkü yüzyıl bitkisinin yaprakları içerdiği saponinler nedeniyle zehirlidir.

Onu saksıda yetiştirmek isterseniz güneşli bir yere ve drenajı iyi olan saksı toprağına ihtiyacınız var. Büyüdüğünde onu bahçenize de dikebilirsiniz ama yerini seçerken ulaşabileceği büyüklüğü (en az 3 metrekare) ve dikenlerini (bitkiyi yerinden taşımak ve dikmek kolay olmayabilir) hesaba katmalısınız. Diğer bitkilerin aksine çam ağaçlarıyla da iyi geçindiği söyleniyor. Yüzyıl bitkisini tohumdan da yetiştirebilmek mümkün ama en kolayı benim de yaptığım gibi dibinde oluşan yavrulardan çoğaltmak...

Yüzyıl bitkisiyle ilgili en ilginç inanış Güney Amerika kökenli bir ana tanrıçayla ilgili. Yüzyıl bitkisi “Mayahuel” adında 400 tane göğsü bulunan bir bereket tanrıçasını simgeliyormuş. Güney Amerikalı yerliler bu ana tanrıçanın rüzgara, yağmura ve topraktaki mahsullere sözünün geçtiğine inanırmış. Güya Azteklerin kana susamış tanrılarına insan kurban ettiği korkunç törenlerinde bolca tükettiği pulque içkisinin bu bitkiden nasıl elde edileceğini de insanlara Mayahuel öğretmiş.