Civanperçemi
(Achillea millefolium)
Civanperçemi Künyesi
Civanperçemi (Achillea millefolium), papatyagiller (Asteraceae) familyasından çok yıllık çiçekli otsu bitki türü. Anavatanı kuzey yarımküre olan bu bitki oldukça yaygın bulunan bitkilerden olup deniz seviyesinden itibaren 3500 metre yüksekliğe kadar her yerde karşınıza çıkabiliyor.
Bitkinin adı mitolojik savaşçı Aşil’den geliyor, soyadı olan “millefolium” ise bin yapraklı anlamına geliyor. Yunan mitolojisinde Homeros’un anlattığına göre, Truva savaşında komutan Aşil hem kendi savaş yaralarını, hem de askerlerinin yaralarını bu bitki ile tedavi etmiş.
Bu otu kullanmayı da ona dostu şifacı “At Adam” Chiron öğretmiş. Fakat Aşil’in zayıf noktası topuğudur ve ne yazık ki sonunda buradan okla vurularak ölür.
Civanperçemi gerçekten de asırlardır kanı durdurucu ve küçük yaraları iyileştirici etkisi nedeniyle kullanılmış. Navajo Kızılderilileri bitkiyi diş ağrısını dindirmek için çiğnerlermiş, ayrıca kulak ağrılarında da çayını kulaklarına damlatırlarmış.
1. Dünya Savaşı: Fransız askerlerinin yaraları da bu bitki ile temizlenmiş, hatta bu nedenle ona “yara otu” ya da “asker otu” (herbal militaris) da deniyor.
İlginç İsimler: İspanyolca’da “küçük tüy” anlamına gelen “plumajillo” adı verilmiş. İngilizce’de ise oldukça ilginç (ve biraz ürkütücü) isimleri var:
- "Kötü adamın oyuncağı" (Bad man's plaything)
- "Şeytan ısırganı" (Devil's nettle)
- "Yaşlı adamın hardalı" (Old man's mustard)
- "Yedi yıllık aşk" (Seven year's love)
Fakat bu ürkütücü isimlerin aksine “insanlar için” zehirli bir bitki değil, sadece bazı bünyeler için alerjik tepkimelere neden olabileceğinden ötürü temkinli olunması gereken bir tür.
Bitki çayı da yapılabilen civanperçemi aslında 17. yüzyılda taze yaprakları ıspanak gibi pişirilen ya da çorbalara konan oldukça popüler bir sebzeymiş. Ortaçağ’da da bira yapımında civanperçeminden faydalanılmış. Ayrıca bitkiden elde edilen yağın sivrisinek larvalarını öldürdüğü de biliniyor.
Çin’de uğurlu bir bitki olarak kabul edilen civanperçeminin kurutulmuş sapları “I Ching” falında geleceğe ilişkin kehanetlerde bulunmak için kullanılır. İngiliz folklorunda da buna benzer bir inanış var; civanperçeminin yaprağını gözlerinin üstüne koyan kişinin geleceği görme gücüne sahip olacağına inanılıyormuş.
Civanperçemi yetiştirmek isterseniz ona bahçenizde güneşli bir konum ve drenajı iyi bir bahçe toprağı vermelisiniz. Kasımpatı gibi keskin ve tatlı bir kokuya sahip olan çiçeklerini Mayıs ve Haziran aylarında sergiliyor.
Faydalı Böcek Mıknatısı: Kelebekleri, arıları, uğur böceklerini ve arı sineklerini çeker. Kuraklığa dayanıklıdır, hatta Avustralya'da hayvan yemi olarak yetiştirilir. Tohumları toprak yüzeyine serpilerek kolayca üretilebilir; kırmızı ve pembe renkli kültür çeşitleri de vardır.
Dikkat: Bitki kedi, köpek ve atlar için zehirlidir!
Doğanın Zekası: Öte yandan sığırcık kuşları yuvalarını bu bitkinin saplarından yapmayı tercih ediyor; böylece yuvada parazit oluşumunu önlemiş oluyorlar.
Peki, sığırcık kuşları bu bitkinin doğal bir parazit öldürücü olduğunu nereden biliyor? Onlara da At Adam Chiron bu bilgiyi fısıldamış olmalı...