Söğüt
(Salix)
Söğüt Künyesi
Söğüt (Salix), söğütgiller (Salicaceae) familyasından kışın yapraklarını döken, genellikle sulak ve kireçli topraklarda yetişen ağaçlar. Anavatanı kuzey yarımküre olan söğüdün 400 kadar türü bulunuyor ve bunların 17 tanesi Türkiye’de doğal olarak yetişiyor.
Ülkemiz topraklarına özgü endemik söğüt türleri: Anadolu söğüdü (Salix anatolica), Denizli söğüdü veya Erguvani söğüt (Salix purpurea), Rize söğüdü (Salix rizeensis) ve Trabzon söğüdüdür (Salix trabzonica).
Hepimizin dere ve ırmak kıyılarında görmeye alışık olduğu kendine özgü formuyla hemen tanıyabileceğimiz süs ağacı, ağlayan söğüt (Salix x sepulcralis) ile en son Yalova ziyaretimde kent merkezindeki Armutlu deresinin kıyılarında karşılaştım. Bu söğüt, en uzun boylu söğüt türlerinden olan aksöğüt (Salix alba) ile keçi söğüdünün (Salix caprea) meleziymiş.
Söğüdün en önemli özelliklerinden biri çok derin ve güçlü bir kök sistemine sahip olmasıdır. Ağacın gövdesinin iki üç katı gelişen bu kök sistemi nedeniyle söğüt gerek duyulduğunda toprak tutucu ve erozyonu önleyici ağaç olarak dikiliyor. Atık suların arıtılması, yangın ve sel felaketleri sonrası çorak kalan arazilerin ağaçlandırılması gibi nedenlerle de söğüt tercih edilebiliyor.
Ağacın özsuyu aspirinin etken maddesi olan salisilik asitin doğal formu olan “salisin” içerir. 1828’de Fransız kimyager Henri Leroux salisini söğüdün özsuyundan ayrıştırmayı başarmış. 1897’de ise Felix Hoffman sentetik olarak “asetil salisilik asit” üretmeyi başarmış ve mideyle daha dost olan bu versiyonu Bayer firması tarafından aspirin adıyla piyasaya sürülmüş.
Hititler “şişiyamma” adını verdikleri söğüt ağacını ilaç olarak kullanmışlar. Sümer, Mısır ve Kızılderili kültürlerinde de ağrı kesici ve ateş düşürücü olarak kullanılmış.
Söğüt, Yunan mitolojisinde güneş tanrısı Apollon’u simgeleyen ağaçlardan biriydi. Efsaneye göre Apollon, kardeşi Hermes’i söğüt dallarıyla bağlar ama dallar ağaca dönüşür.
İngiliz folklorunda ise söğüt kötü huylu bir ağaçtır, yanından gelip geçenleri korkutmak için zaman zaman köklerinin üzerinde yürüyerek zavallı yolcuları kovaladığına inanılırmış. Şimdi İngiliz yazar J. K. Rowling’in neden Harry Potter serisindeki büyücülük okulun bahçesine kimsenin yanına yaklaşamadığı bir “şamarcı söğüt” (Whomping Willow) kondurduğu anlaşıldı...
Uzakdoğu kültüründe de söğüt korkulan, öteki alemle temas halinde olduğuna inanılan bir ağaçtır. Japonların intikamcı hayalet öykülerine pek düşkün oldukları bilinir ama özellikle söğüt ağacının bulunduğu yerlerin hortlaklı olduğuna inandıklarını bilmiyordum.
Kim neye inanırsa inansın fark etmez, bence söğütler dere ve ırmak kıyılarına en fazla yakışan ağaçlardır... Orman haftası boyunca birkaç orman ağacını beraber tanıdık, oysa ormanda keşfedilmeyi bekleyen çok daha fazla ağaç ve canlı var. Umarım siz de gelecek nesillere bu güzel ağaçların ilginç öykülerini anlatmaya devam edersiniz.
Güneşli ve sıcak bir günde alışveriş merkezlerine kapanmak yerine siz de doğaya çıkmaya çalışın...
Sevgili bitki dostlarım, 28 Mart’ta 1 yılını dolduracak olan Bitki Günlüğüm’deki tanıtım yazılarıma artık nokta koyarak kendimi baharın güzelliklerine ve okumak istediğim yeni kitaplara vermek istiyorum. Zaman zaman gezip gördükçe, mevcut sosyal medya kanallarımızdan fotoğraf ağırlıklı paylaşımlar yapmaya devam edebilirim.
Bitki Günlüğüm’ü yeni keşfeden dostlar, şu ana dek bahsi geçen 300’e yakın bitkiyle ilgili tüm yazılarıma, arkadaşım İbrahim Serkan’ın hazırladığı “www.bitkigunlugum.com”dan ulaşabilirler.
Şu ana dek Bitki Günlüğüm’ü her gün ilgiyle takip eden, ziyaret etmekle kalmayıp yorumlarıyla katkı sunan ve yazılarımı dostlarıyla paylaşan herkese, bana yepyeni ufuklar açan ve destek veren çok kıymetli hocalarıma, “bitki ailem” dediğim tüm “2016 Bahar Dönemi Bahçıvanları”na yürekten teşekkür ederim.