Yıldızpatı
(Aster)
Yıldızpatı Künyesi
Yıldızpatı (Aster), papatyagiller (Asteraceae) familyasından kalabalık bir çiçekli bitki ailesi. 90’lı yıllardaki genetik çalışmalar öncesinde 600 kadar alt türü olduğuna inanılan yıldızpatı için bugün sadece 180 alt tür olduğu söyleniyor. Bu alt türlerden sadece birinin (Aster alpinus) anavatanı Kuzey Amerika, geri kalan 179’unun anavatanı ise Avrasya. Türkiye’de doğal olarak bulunan türleri arasında “A. alpinus”, “A. amellus” ve “A. subulatus” yer alıyor.
Bitkinin adı Yunanca’da “yıldız” anlamına gelen “astra” sözcüğünden geliyor. Bizde de “saraypatı”, “yıldız”, “aster” gibi isimlerle anılıyor. Bazı türlerine aslında farklı bir tür olan “kasımpatı” diyenler bile var. Yıldızpatı bol renk seçeneği sunan albenili çiçekleriyle kelebekleri ve kuşları bahçelerimize davet eden çiçeklerden. Drenajı iyi olduğu sürece toprak seçmeyen bu bitki sert iklim koşullarına da dayanıklı.
Onu tohumdan, köklerini ayırarak ya da çelik alarak çoğaltabilirsiniz. Benim birkaç yıl önce tohumdan elde edebildiğim yıldızlar hiç de öyle tohum paketinin üzerinde yer alan çiçekler kadar iri ve sağlıklı filan değillerdi.
Bu hayal kırıklığı üzerine yıldızpatıyla yıldızım barışmadı gitti. Oysa çok kolay çimlenebilen ve hızlı büyüyen bir bitki gerçekten de ama herhalde saksıda değil de bahçede yetiştirmek çok daha mantıklı. Eğer yetiştirmek isterseniz çiçeklerini bahar sonundan yaz ortasına kadar görebilirsiniz.
Çiçeklerin dilinde “pişmanlık” anlamını taşıyan yıldızpatını kesme çiçek olarak vermek “Bak işte seni kırdığıma pişmanım ama sen de fazla üzme kendini artık” demekmiş. Bu durumda ben de kırılan kişi adına cevap vereyim bari: “Kırarken aklın neredeydi?”...
Tarihte “Yıldızpatı Devrimi” olarak bilinen bir devrim de yaşanmış Macaristan’da, 31 Ekim 1918’de protestocular yakalarına bu çiçeklerden iliştirdikleri için devrime bu ad verilmiş. Yani biraz da devrimci ruhlu bir çiçek yıldızpatı...
1. Astraea'nın Gözyaşları: Zeus insanları cezalandırmak için tufan çıkarır. Tanrıça Astraea üzüntüsünden bir yıldıza dönüşür. İnsanların haline acıyan Astraea’nın dönüştüğü yıldızdan dökülen göz yaşları bir yıldız tozu gibi yeryüzüne yağar ve toprağa düştükleri yerden yıldızpatı çiçekleri fışkırır...
2. Siyah Yelkenler: Kral Aegeus’un oğlu Theseus, Minotor’u öldürmeye gider. Başarılı olur ama dönüşte beyaz yelken çekmeyi unutur. Babası Aegeus kederden canına kıyar. Kralın yere dökülen kanından mor renkli yıldızpatı çiçekleri çıkar.
3. Çeroki Efsanesi: İki kabile savaşır, geriye sadece iki kız kardeş kalır. Büyücü kadın, düşmanlar onları bulmasın diye iksir döker. Sabah savaşçılar kızları ararken iki çiçek bulurlar: Biri mavimsi mor yıldızpatı (Aster), diğeri ise sarı altınbaşak (Solidago).