Atkuyruğu
(Equisetum arvense)
Atkuyruğu (Equisetum arvense), atkuyruğugiller familyasının en yaygın görülen üyesi olan çok yıllık yabani bir bitkidir. Üstelik çok da yaşlıdır, hatta ona “dinozor bitki” veya “fosil bitki” diyenler de vardır çünkü yeryüzünde henüz dinozorlar ortaya çıkmamışken bile varmışlar.
Karbonifer döneminin heybetli ve uçsuz bucaksız ormanlarında "90 metreye ulaşan" ağaç formları yaşarmış. Bir zamanlar kanat açıklığı 1 metreye ulaşan "dev" yusufçuk böceklerinin dallarına konduğu bir ağaçken, bugün minyatür yusufçukların üzerine konmaya devam ettiği, sadece birkaç metreye ulaşabilen otsu bir bitki haline gelmiş.
Yaşadığım bölgedeki dere kenarında hem atkuyruğuna hem de yusufçuklara rastlıyorum. Fakat bu daha ne kadar devam edecek şüpheliyim. Dere, "üçüncü köprü" projeleri ve yapılaşma nedeniyle neredeyse kurumuş, atık sularla kirlenmiş durumda. 90'larda balık avlanan bu derede şimdi sadece yaşama tutunmaya çalışan atkuyrukları var.
Doğa kendini arındırmaya çalışıyor; su kamışları kirliliği süzüyor ama insanlar "dere ıslahı" adı altında onları da söküp atıyor. Sorun bence insanın toprağından vazgeçip "kolay para" peşine düşmesi. Anısı olmayan bir "ormankondu" sahibinin bu dereyi umursaması mümkün mü?
Botanik Özellikleri:
Latince adını tercüme edecek olursak; equus (at), seta (kıl), arvense (kırlara ait) anlamına gelir. Erken ilkbaharda sürgün veren fakat çiçek ya da tohum oluşturmayan atkuyruğu, tıpkı eğreltiotu gibi sporla ürer. Yeni Zelanda'da istilacı bir tür olarak kabul edilir ve üretilmesi yasaktır.
Kullanım Alanları:
Kökleri zehirli olsa da, bitkinin kendisi tam bir silikon deposudur. Kuzey Amerika yerlileri ve Asyalılar tarafından yenen bu bitki, yüzyıllardır böbrek, deri ve romatizmal hastalıklara karşı kullanılmıştır. Ayrıca silikon içeriği nemi topladığı için bataklık kurutmada kullanılır.
Eskiden altın arayıcıları, bölgede altın bulunup bulunmadığını bu bitkinin kimyasal içeriğine bakarak anlarlarmış. Çünkü atkuyruğu, bünyesine diğer bitkilerden daha fazla altın minerali toplarmış. Günümüzde ise ne yazık ki bu iş için siyanür gibi zehirli kimyasallar kullanılıyor.
Söz konusu altın veya rant olunca, bizim yaşlı atkuyruğunun, derelerin veya ormanın geleceği kimin umurunda? İşte en çok da bu nedenle gelecek kuşaklara toprağı tanıtmak, sevdirmek ve ona sahip çıkmalarını sağlamak gerekiyor.