Badem
(Prunus dulcis)
Badem (Prunus dulcis), gülgiller familyasından olan ve şeftali ile çok yakın akraba olan bir ağaçtır. Özellikle Doğu Akdeniz’den Orta Asya’ya kadar olan bölgede yetişir. Beyaz ve pembemsi çiçeklerini erken ilkbaharda açar ve meyvelerini Ağustos’tan itibaren olgunlaştırır.
Yunan mitolojisinde Trakya kralının kızı Phyllis, Truva Savaşı’ndan dönen Atina kralı Demophon ile evlenir. Ancak Demophon ülkesine döner ve uzun süre geri gelmez. Kral nihayet döndüğünde, onu beklemekten umutsuzluğa kapılıp intihar eden Phyllis’in mezarının olduğu yerde çiçek açmış bir badem ağacı bulur. Tanrılar kederinden ölen bu zavallı kadını badem ağacına dönüştürmüştür.
Musevi inancına göre ise, Hz. Musa'nın kardeşi Harun'un asası (Firavun'un karşısında yılana dönüşen asa) badem ağacındandır. Çin kültüründe de badem, ilginç bir şekilde sabrın ve kederin simgesi olarak görülür.
Bademin yaprakları ve çekirdekleri (özellikle yabani/acı türleri), insan vücudunda kemiklerde biriken bir zehir olan siyanür içerebilir. Eser miktarda olsa da bazen acı bademlerde öldürücü dozlara çıkabilir. Bu nedenle "fazla acı olan çiğ bademleri" yememek konusunda dikkatli olunmalıdır.
Kullanım Alanları:
Benim de yemeyi pek sevdiğim bir yemiş olan badem çiğ, pişmiş ya da öğütülmüş olarak yenebilir. Badem yağı kozmetik ve sağlık ürünlerinde kullanılır. Böbrek ve safra taşı düşürmeye, kilo vermeye faydası olduğu söylenir. Ayrıca kansere karşı koruyucu olduğu tartışılan B17 (Letrile) vitaminini ve tümör oluşumunu engellediği söylenen taksifolini içerir. Ağacın yapraklarından yeşil, köklerinden ise sarı boya elde edilebilir.
Yetiştirme:
Badem güneş alan ve drenajı iyi olan nemli toprakları sever. Bakımı biraz zahmetlidir; genellikle aşıyla üretilir. Erken çiçeklendiği için dona duyarlıdır ve fidanlar 3-4 yıldan önce meyve vermez. Ancak iyi bakılırsa 40-50 sene yaşayabilir.
Bahçesinde badem ağacı olanlar, bu hüzünlü ama bereketli ağacın kıymetini iyi bilirler.