Çoban Püskülü
(Ilex aquifolium)
Çobanpüskülü (Ilex aquifolium), uçları dikenli koyu yeşil yaprakları ve küçük kırmızı yemişleriyle tanınan, ağaç ya da çalı formunda olabilen bir bitkidir. Her dem yeşil kalabilen bu bitki, dikenli yapısı sayesinde bahçelerde genellikle çit bitkisi olarak kullanılır. Hem dona, hem de kuraklığa ve sıcaklığa dayanıklıdır; budamaya ve şekillendirmeye son derece yatkındır.
Yılbaşı dekorunun vazgeçilmezi olan bu bitki, aslında Hristiyanlık öncesi Pagan toplumlarında evi büyü ve kötülüklerden koruduğuna inanılan bir tılsımdı.
Zamanla Hristiyan geleneğine dönüşmüş; dikenleri Hz. İsa’nın çarmıha gerilmeden önce başına takılan dikenli tacı, kırmızı yemişleri ise akan kanını simgeler hale gelmiştir. İngilizlerin bu ağaca “Holly” (Kutsal) demesinin sebebi belki de budur.
Doğada meşe ve kayın ormanlarının gölgeliklerinde rastlayabileceğiniz bu bitki, yavaş büyür ancak iyi bakılırsa 500 yıla kadar yaşayabilir. Meyve oluşturabilmesi için dişi ve erkek bireylerin bir arada yetiştirilmesi gerekir (dioiktir).
Çobanpüskülünün tarihi kullanım alanları oldukça şaşırtıcıdır:
- Gaydalar: İskoçların milli enstrümanı gaydalar eskiden bu ağacın odunundan yapılırmış.
- Kamçılar: Atların bu bitkinin "sözünü dinlediğine" inanıldığı için kamçılar onun odunundan üretilirmiş.
- Kahve Niyetine: Yüksek miktarda kafein içeren yapraklarının eskiden kahve yerine demlenerek içildiği bilinmektedir.
Çobanpüskülü meyveleri insanlar için çok zehirli olmasa da kusturucu etki yarattığı için tüketilmemelidir. Ancak kış mevsiminde yiyecek bulamayan kuşlar için bu acı yemişler hayat kurtarıcı bir ziyafettir. Ayrıca ormandaki hayvanlar, yırtıcılardan korunmak için onun dikenli dallarına sığınır.
Halk İnanışı: Eğer çobanpüskülü sonbaharda çok meyve verirse, o yıl kışın uzun ve sert geçeceği söylenir.