Saparna
(Smilax excelsa)
Saparna (Smilax excelsa), ormanlarda sıkça karşılaştığımız, dikenli, sarılıcı ve tırmanıcı bir bitkidir. Ülkemizde kuzeyde "Anadolu Saparnası", güneyde ise "Akdeniz Saparnası" (Smilax aspera) olarak iki yaygın türü bulunur.
Karadeniz Mutfağı: Bu bitki Karadeniz'de "Melocan" olarak bilinir. Taze kahverengi uç filizleri toplanır, kavrulur ve ıspanak gibi pişirilerek afiyetle yenir.
Yılbaşı Süsü Kokina: Yılbaşında evlerimizi süsleyen o meşhur "Kokina" çiçeği aslında tek bir bitki değildir. Tavşanmemesi (Ruscus aculeatus) bitkisinin yeşil dallarına, işte bu Saparna'nın kırmızı meyveleri tek tek iple bağlanarak elde edilir.
Saparna sadece bizde kullanılmıyor:
- Jamaika: Smilax ornata türünden "Sarsaparilla" adı verilen meşhur bir içecek yapılır.
- Küba: S. domingensis türü kullanılarak "Pru" adlı bir içki üretilir.
- Çin ve Latin Amerika: Geleneksel tıpta meyveleri şifa kaynağı olarak kullanılır.
Mitolojiye göre ölümlü Crocus, orman perisi Smilax'a aşık olur ancak aşkı karşılıksız kalır. Kederinden ölen Crocus, tanrılar tarafından her bahar açan Çiğdem çiçeğine dönüştürülür.
Peki ya Smilax? Tanrılar onu, dikenleri yüzünden kimsenin sevmeyeceği Saparna bitkisine dönüştürerek cezalandırır.
Yazarın Notu: "Kızın ne suçu var, zorla mı sevecek?" dediğinizi duyar gibiyim. Haklısınız, maalesef ataerkil mitolojide işler böyle yürüyor; seven erkek yüceltilirken, reddeden kadın cezalandırılıyor...
